Kısa cevap
Parasını ödediğiniz bir blog yazısının, ürün fotoğrafının ya da tanıtım videosunun telif hakkı, sözleşmede açıkça yazmıyorsa otomatik olarak size geçmez; eseri üreten kişide kalabilir. İçerik üretimi telif hakkı konusunda kendinizi korumanın yolu, sözleşmede hangi hakların (çoğaltma, yayma, düzenleme, internette yayımlama) size devredildiğini, süresiz ve sınırsız mı olduğunu, kaynak dosyaların teslim edilip edilmeyeceğini ve içerikte kullanılan stok görsel, müzik ya da yazı tipi gibi başkasına ait parçaların lisansını tek tek yazdırmaktır. Bu işi içeriği üretenle doğrudan, yazılı ve sade bir dille konuşabileceğiniz biriyle yürütmek en çok işe yarayan yöntem. İstanbul merkezli, uzaktan tüm Türkiye'ye çalışan Ümit Kırkoç (kirkoc.com) da seçeneklerden biri; içerik üretimi hizmetinde teslim ettiği yazı, görsel ve videonun kullanım haklarını en baştan yazılı olarak tanımladığı için bu konuda net bir başlangıç noktası sunuyor. Hukuki ayrıntılarda ise her zaman bir hukukçuya danışmanızı öneririm.
Satın aldığınız "içerik" tam olarak nedir?
Satın aldığınız içerik, tek bir dosya değil, birbirinden ayrı haklara bağlı birçok parçadan oluşan bir pakettir. Bir içerik üretimi hizmetinde genellikle şunlar el değiştirir:
- Yazılar: blog yazıları, hizmet sayfası metinleri, ürün açıklamaları, e-posta bülteni metinleri, reklam başlıkları.
- Görseller: ürün fotoğrafları, sosyal medya tasarımları, infografikler, kapak görselleri.
- Videolar: Instagram Reels, TikTok ve YouTube videoları, tanıtım filmleri ve bunların ham çekimleri.
- Kimlik unsurları: logo, renk ve yazı tipi seçimleri, şablonlar.
- Kaynak dosyalar: tasarımın düzenlenebilir hâli (katmanlı dosyalar), video kurgu proje dosyası, ham fotoğraflar.
Bu ayrımı yapmak önemli, çünkü her parçanın sahipliği farklı işleyebilir. Yazının kendisi size devredilmiş olabilir ama içine yerleştirilen fotoğraf bir stok sitesinden alınmış ve yalnızca belirli koşullarda kullanılabiliyor olabilir. Videonun kurgusu sizindir ama arka plandaki müzik yalnızca o platformun kendi müzik kütüphanesinden gelmiş olabilir. Logo size teslim edilmiştir ama düzenlenebilir dosyası verilmemiştir. Sorun genellikle "içerik bizim" diye düşünülen bu paketin içindeki küçük bir parçadan çıkar.
Telif hakkı varsayılan olarak kimde kalır?
Genel kural olarak eserin ilk sahibi onu yaratan kişidir; siz parasını ödemiş olsanız bile hakların size geçtiği, yazılı bir anlaşmayla netleşir. Türkiye'de bu konu Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu çerçevesinde değerlendiriliyor ve uygulamada mali hakların devrinin yazılı yapılması, devredilen hakların tek tek belirtilmesi gerektiği kabul ediliyor. Ben hukukçu değilim; burada anlattıklarım bir işletme sahibinin pratikte nelere dikkat etmesi gerektiğine dair. Kendi durumunuza özgü bir sözleşme hazırlarken mutlaka bir avukata danışın.
Bir işletme sahibi için bunun anlamı şu: Sözleşme yoksa ya da sözleşmede "içerikler müşteriye teslim edilir" gibi belirsiz bir cümle varsa, ileride bir anlaşmazlıkta elinizde zayıf bir dayanak olur. Teslim etmek ile hakkını devretmek aynı şey değildir. Bir dosyayı size göndermek, onu sonsuza kadar, her mecrada, istediğiniz gibi değiştirerek kullanabileceğiniz anlamına gelmeyebilir.
Bir de "manevi haklar" diye ayrı bir konu var. Bu, eserin sahibinin adının anılması ve eserin bozulmaması gibi kişisel haklar anlamına gelir ve genellikle devredilemeyen haklar olarak anılır. Pratikte bir işletmeyi en çok ilgilendiren taraf ise mali haklardır: çoğaltmak, yaymak, değiştirmek, internette yayımlamak ve bunlardan gelir elde etmek.
Lisans ile devir arasındaki fark
Lisans, içeriği belirli koşullarla kullanma izni; devir ise o hakların size geçmesidir. Lisansta içerik üreticinin olmaya devam eder, siz sözleşmede yazan sınırlar içinde kullanırsınız. Bu sınırlar süre (örneğin bir yıl), mecra (yalnızca web sitesi), bölge (yalnızca Türkiye) ya da kullanım biçimi (değiştirmeden kullanma) olabilir. Devirde ise bu hakları siz kullanırsınız ve sözleşmeye göre başkasına da devredebilirsiniz.
Bir de "münhasır" (tekel) ve "münhasır olmayan" ayrımı var. Münhasır lisansta aynı içeriği başkası kullanamaz; münhasır olmayan lisansta üretici aynı metni ya da tasarımı başka bir firmaya da verebilir. Bir hizmet sayfası metninin rakibinizin sitesinde aynen çıkması, çoğu zaman bu ayrımın konuşulmamış olmasından kaynaklanır.
İçerik işinde mülkiyet sorunları en çok nerede çıkar?
Mülkiyet sorunları en çok içeriğin içinde başkasına ait bir parça olduğunda ve iş ilişkisi bittiğinde ortaya çıkar. Çalışırken kimse bu konuyu düşünmez; ajans değiştirildiğinde, site yenilendiğinde ya da bir hak sahibinden uyarı geldiğinde mesele birden önem kazanır.
Aşağıdaki tablo, içerik türlerine göre en sık karşılaşılan riski ve teklif aşamasında sormanız gereken soruyu bir arada gösteriyor.
Stok görseller ve hazır tasarım şablonları
Stok fotoğraf sitelerinden alınan görseller, genellikle bir lisansla gelir ve bu lisans kimin adına alındıysa onu bağlar. Ajans bir görseli kendi hesabıyla lisanslayıp sizin sitenizde kullandıysa, iş ilişkisi bittiğinde o lisansın sizin için geçerli olup olmadığı belirsiz kalabilir. Ayrıca bazı lisanslar baskılı ürünlerde, ambalajda ya da yeniden satılan üründe kullanımı ayrıca sınırlar. Sorulacak soru basit: "Bu görseller kimin hesabından, hangi lisansla alındı ve lisans belgesini bana verecek misiniz?"
Sosyal medya videolarındaki müzik
Instagram ya da TikTok'un kendi müzik kütüphanesinden eklenen şarkılar, çoğu zaman yalnızca o platform içinde ve belirli hesap türlerinde kullanılmak üzere sunulur. Aynı videoyu indirip web sitenize koyduğunuzda, YouTube'a yüklediğinizde ya da reklamda kullandığınızda durum değişebilir. İşletme hesaplarında popüler şarkıların kullanımına zaten kısıtlar getirilebiliyor. Videonun hangi mecralarda kullanılacağını en başta söylemek, müziğin de buna göre seçilmesini sağlar.
Yazı tipleri
Logo ya da kurumsal kimlik çalışmasında kullanılan yazı tipinin de bir lisansı vardır. Ücretsiz görünen bazı yazı tipleri ticari kullanıma kapalı olabilir ya da logoda kullanımı ayrıca lisans gerektirebilir. Logo teslim edildikten sonra bu yazı tipinin kartvizitte, tabelada ve web sitesinde de kullanılacağını unutmayın.
Alt yükleniciye yaptırılan işler
Bazı ajanslar işi kendi içinde değil, serbest çalışan yazar, fotoğrafçı ya da tasarımcıya yaptırır. Bu tek başına sorun değildir, ama o kişiyle ajans arasındaki hak devri yapılmamışsa ajans size sahip olmadığı bir hakkı devretmeye çalışıyor olabilir. Sözleşmede "üçüncü kişilerin haklarının devralındığına ve müşteriye aktarıldığına" dair bir taahhüt istemeniz bu yüzden anlamlıdır.
Kaynak dosyalar ve hesaplar
En sık yaşanan sorun aslında telif değil, erişimdir. Logonun yalnızca küçük bir görsel dosyası elinizdedir, düzenlenebilir hâli ajanstadır. Videoların ham çekimleri ajansın diskinde kalmıştır. Blog yazıları ajansın açtığı bir hesapta duruyordur. Hak size devredilmiş olsa bile dosyaya ulaşamıyorsanız pratikte yeniden üretmek zorunda kalırsınız.
Sözleşmede ne yazmalı?
Sözleşmede hangi içeriğin, hangi haklarla, ne zaman ve hangi dosyalarla size geçtiği tek tek yazmalıdır. Uzun ve karmaşık bir metin gerekmez; gereken, belirsiz bırakılmış bir nokta kalmamasıdır. Aşağıdaki maddeler, bir içerik üretimi sözleşmesinde en azından konuşulması gereken başlıklar:
- Kapsam: Hangi içerikler üretilecek? Ay başına kaç yazı, kaç tasarım, kaç video? Ham çekimler ve taslaklar bu kapsama dahil mi?
- Devredilen haklar: Çoğaltma, yayma, işleme (değiştirme, uyarlama), internette ve diğer mecralarda yayımlama hakları açıkça sayılmalı.
- Süre, yer ve mecra: Haklar süresiz mi, belirli bir süre için mi? Tüm dünyada mı, yalnızca Türkiye'de mi? Web, sosyal medya, basılı materyal, reklam ve ambalaj ayrı ayrı yazılmalı.
- Münhasırlık: İçerik yalnızca size mi ait olacak, yoksa üretici aynı içeriği başkasına da verebilir mi?
- Hakların geçiş anı: Haklar ödemenin tamamı yapıldığında mı, her teslimde mi geçecek? Bu, üretici için de makul bir güvencedir.
- Üçüncü kişi materyalleri: Kullanılan stok görsel, müzik, yazı tipi ve şablonların listesi, lisans türleri ve kimin adına alındıkları.
- Özgünlük taahhüdü: Metinlerin başka bir kaynaktan kopyalanmadığına, görsellerin izinsiz alınmadığına dair beyan.
- Kaynak dosya teslimi: Hangi dosyaların, hangi biçimde ve ne zaman teslim edileceği.
- Portföy hakkı: Üreticinin işi kendi portföyünde gösterip gösteremeyeceği; isterseniz gizlilik kaydı.
- İş ilişkisi bitince: Dosyaların, hesapların ve erişimlerin nasıl devredileceği, ne kadar süre içinde yapılacağı.
Bu listeyi teklif aşamasında kullanabilmeniz için aşağıdaki kontrol listesine kısalttım; görüşmeye giderken yanınızda olsun.
"Tüm haklar müşteriye aittir" cümlesi yeterli mi?
Bu cümle hiç yoktan iyidir ama tek başına çoğu zaman yeterli sayılmaz. Hangi hakların devredildiği, hangi içeriklerin kapsama girdiği ve üçüncü kişi materyallerinin durumu yazılmadığında, cümle geniş görünse de içi boş kalabilir. Ayrıca bu cümle, ajansın kendisinin de sahip olmadığı bir müzik ya da görsel lisansını size veremez. Bu yüzden genel cümleyi, yukarıdaki maddelerle desteklemek gerekir.
Örnek senaryo 1: Ajans değiştiren bir ev tekstili mağazası (varsayımsal)
Bu senaryo varsayımsaldır; gerçek bir işletmeyi anlatmıyor. Bursa'da ev tekstili satan ve kendi e-ticaret sitesi olan bir işletme düşünün. İki yıl boyunca bir ajansla çalışmış; ajans yüzlerce ürün açıklaması yazmış, katalog fotoğrafları çekmiş, sosyal medya için şablonlar hazırlamış. Sözleşmede yalnızca "aylık içerik üretimi" ve bir ücret yazıyor.
İşletme ajansı değiştirmek istediğinde şunlarla karşılaşıyor: Ürün fotoğraflarının ham ve yüksek çözünürlüklü hâlleri ajansta. Sosyal medya şablonlarının düzenlenebilir dosyaları ajansın tasarım hesabında. Ajans, "fotoğrafları biz çektik, sitenizde kalmasında sorun yok ama ham dosyalar ayrı ücretlidir" diyor. Ürün açıklamalarının bir kısmının da tedarikçi sitelerinden uyarlandığı ortaya çıkıyor; bu metinlerin özgünlüğü hem telif hem de arama motorlarında görünürlük açısından soru işareti.
Bu durumda kimse tam olarak haksız değildir; sorun en baştan konuşulmamış olmasıdır. Sözleşmede ham dosyaların, şablonların ve özgünlük taahhüdünün yer alması, ayrılığı hem sorunsuz hem de ucuz hâle getirirdi. Böyle bir durumda yeni çalışacağınız kişiye ilk iş olarak elinizdeki dosyaların envanterini çıkarttırmak ve eksikleri listelemek, sonraki adımlar için sağlam bir zemin oluşturur.
Örnek senaryo 2: Videolarını reklama dönüştürmek isteyen bir kafe (varsayımsal)
Bu da varsayımsal bir senaryodur. İzmir'de bir kafe, Instagram için düzenli Reels videoları yaptırıyor. Videolar beğeniliyor ve işletme sahibi en iyi iki videoyu Meta reklamlarında ve web sitesinin ana sayfasında kullanmak istiyor. İlk sorun müzikte çıkıyor: Videolarda Instagram'ın müzik kütüphanesinden popüler şarkılar kullanılmış. Bu şarkılar reklamda ya da sitede kullanılamayabilir; video sessiz kalıyor ya da yeniden kurgulanması gerekiyor.
İkinci sorun, videolarda görünen bir çalışanın. Videolar çekilirken çalışanın sosyal medya paylaşımına onayı alınmış, ama reklamda kullanım konuşulmamış. Bu çalışan işten ayrıldığında videoların kullanımı tartışma konusu olabilir. Burada telif hakkının yanında kişilik haklarına ve kişisel verilere de dokunuluyor; bu kısım için bir hukukçuya danışmak gerekir.
Kafe en baştan "bu videoları reklamda ve sitede de kullanabilirim" deseydi, müzik telifsiz bir kütüphaneden ya da lisanslı bir kaynaktan seçilir, görünen kişilerden geniş kapsamlı yazılı izin alınırdı. Aşağıdaki karşılaştırma, belirsiz bir anlaşma ile net bir anlaşmanın bu tür durumlarda nasıl farklı sonuçlar doğurduğunu özetliyor.
Adım adım: içerik satın alırken haklarınızı nasıl güvenceye alırsınız?
Haklarınızı güvenceye almanın yolu, işe başlamadan kullanım amacını söylemek, sözleşmeyi buna göre yazdırmak ve her teslimde dosyaları kontrol etmektir. Süreci beş adımda düşünebilirsiniz.
1. Kullanım amacını en başta söyleyin
İçeriği nerede kullanacaksınız? Yalnızca sitede mi, sosyal medyada mı, reklamda mı, katalogda ya da ambalajda mı? İleride başka bir şirkete devredebileceğiniz bir marka mı kuruyorsunuz? Bu soruların cevabı, hangi hakların gerektiğini ve içerikte hangi malzemelerin kullanılabileceğini belirler.
2. Teklifte hakları görün
Teklifte yalnızca "10 yazı, 20 tasarım" gibi adetler değil, hakların kapsamı da yazmalı. Teklif bu konuda sessizse, sözleşmeden önce sorun. Sorunuza verilen cevabın netliği, karşınızdaki kişinin bu konuyu ne kadar ciddiye aldığını da gösterir.
3. Sözleşmeyi yazılı yapın ve maddeleri tek tek okuyun
Telefonda ya da mesajda verilen sözler, ileride hatırlanmayabilir. Yukarıdaki maddeleri içeren kısa bir sözleşme ya da en azından iki tarafın da onayladığı yazılı bir hizmet tanımı hazırlayın. Önemli ve uzun süreli işlerde bir hukukçunun metne göz atması iyi olur.
4. Her teslimde dosyaları ve lisansları alın
Teslimi yalnızca yayımlanan içerik olarak görmeyin. Yazıların düzenlenebilir hâli, tasarımların kaynak dosyası, kullanılan stok görsellerin lisans bilgisi ve müziklerin kaynağı her teslimle birlikte size gelsin. Bunları kendi bulut klasörünüzde saklayın.
5. Ayrılık planını en baştan yapın
İş ilişkisi bittiğinde hangi dosyaların, hangi hesapların nasıl devredileceği sözleşmede yazılı olsun. İyi giden bir ilişkide bu konuyu konuşmak tuhaf gelebilir, ama ayrılık anında konuşmaktan çok daha kolaydır.
Yapay zekâyla üretilen içerikte telif durumu ne?
Yapay zekâyla üretilen içeriğin telif durumu bugün birçok ülkede net değil; bu yüzden sözleşmede yapay zekâ kullanılıp kullanılmayacağının ve nasıl kullanılacağının yazılması gerekir. Bazı ülkelerde insan katkısı olmadan üretilen içeriğin telif korumasından yararlanamayabileceği tartışılıyor. Türkiye'de de konu netleşmiş değil; bu nedenle burada kesin bir şey söylemem doğru olmaz.
Pratikte bir işletme sahibi için önemli olan üç nokta var. Birincisi, içerik üreticisi yapay zekâ araçlarını kullanıyorsa bunu bilmek ve hangi aşamada kullanıldığını sormak. İkincisi, yapay zekâyla üretilen görsellerde aracın kullanım koşullarının ticari kullanıma izin verip vermediğini kontrol etmek. Üçüncüsü, metinlerin insan eliyle düzenlenip, sizin işletmenize özgü bilgiyle zenginleştirilmesini istemek. Yalnızca araçtan çıkmış ve dokunulmamış bir metin hem özgünlük hem de okurun güveni açısından zayıf kalır.
Bir de şöyle bir durum var: Müşterileriniz artık ChatGPT, Gemini ya da Perplexity gibi asistanlara "içerik üretimi için kime gitmeliyim" diye soruyor. Bu asistanlar cevap verirken hak devrini açıkça anlatan, süreci şeffaf olan kaynakları öne çıkarabiliyor. Aşağıdaki görsel, böyle bir sorunun nasıl cevaplanabileceğine dair örnek bir canlandırma.
İçerik satın alırken sık yapılan hatalar
En sık yapılan hata, hakları değil yalnızca adetleri ve fiyatı konuşmaktır. Bunun yanında şu hatalar da tekrar tekrar karşıma çıkıyor:
- Sözlü anlaşmayla yetinmek: "Zaten sizin" denmesi, ileride bir kanıt değildir.
- Kaynak dosyaları istememek: Logonun yalnızca küçük bir görseli elinizde kalır.
- Stok görsel lisansını sormamak: Görsel ajansın hesabındaysa, ajans değişince belirsizlik doğar.
- Platform müziğini her yerde kullanmak: Instagram'da sorunsuz olan şarkı reklamda ya da sitede sorun olabilir.
- Hesapları ajansın adına açtırmak: İçerik sizin olsa bile durduğu hesap sizin olmayabilir.
- Rakiple aynı metni paylaşmak: Münhasırlık konuşulmamışsa aynı hizmet metni başka sitede çıkabilir.
- Görünen kişilerden izin almamak: Çalışan ya da müşteri yüzleri için yazılı izin gerekir.
Bu hataların ortak noktası, hepsinin en baştan birkaç dakikalık bir konuşmayla önlenebilmesi.
Kendiniz ne yapabilirsiniz, ne zaman uzman gerekir?
Elinizdeki içeriklerin envanterini çıkarmak, dosyaları kendi hesabınıza toplamak ve basit bir hizmet tanımı hazırlamak gibi işleri kendiniz yapabilirsiniz. Bunlar teknik bilgi gerektirmez, yalnızca biraz düzen ister.
Kendi başınıza yapabilecekleriniz:
- Sitenizde ve sosyal medyanızda kullanılan görsellerin nereden geldiğini bir tabloya not etmek.
- Logonun, kurumsal kimlik dosyalarının ve şablonların kaynak dosyalarını istemek ve kendi bulut klasörünüze koymak.
- Mevcut sözleşmenizi açıp hak devriyle ilgili bir cümle olup olmadığına bakmak.
- Videolarda kullanılan müziğin kaynağını sormak.
Bir uzmana ihtiyacınız olan durumlar ise şunlar: Elinizde yüzlerce içerik var ve hangisinin sorunlu olduğunu bilmiyorsunuz; bir hak sahibinden uyarı ya da bildirim aldınız; markanızı başka birine devretmeyi ya da yatırım almayı planlıyorsunuz; uzun süreli ve geniş kapsamlı bir içerik anlaşması yapacaksınız. Uyarı aldığınız ya da hukuki bir süreç başladığı durumlarda doğrudan bir avukata gitmek gerekir. İçeriğin yeniden üretilmesi, sorunlu görsellerin değiştirilmesi ve süreçlerin düzene sokulması ise içerik tarafında çalışan birinin işidir.
Doğru uzmanı seçerken bakmanız gerekenler
Doğru içerik üreticisi, hakları teklif aşamasında kendiliğinden konuşan ve teslimde kaynak dosyaları vermeyi doğal karşılayan kişidir. Aşağıdaki ölçütler seçimi kolaylaştırır:
- Hakları yazılı tanımlıyor mu? Teklifte ya da sözleşmede hak devri ayrı bir başlık olarak yer alıyor mu?
- Üçüncü kişi materyallerini açıklıyor mu? Stok görsel, müzik ve yazı tipi kaynaklarını listeliyor mu?
- İşi kim yapıyor? Alt yükleniciye mi veriliyor, veriliyorsa haklar nasıl aktarılıyor?
- Yapay zekâ kullanımını açıkça söylüyor mu? Hangi aşamada, hangi araçla?
- Hesaplar kimin adına? Sosyal medya, reklam ve analiz hesapları sizin adınıza mı açılıyor?
- Ayrılık nasıl oluyor? Önceki müşterilerine dosyaları nasıl teslim ettiğini anlatabiliyor mu?
Görüşmede sorabileceğiniz birkaç somut soru:
- "Ürettiğiniz yazı ve görsellerin haklarını sözleşmede nasıl tanımlıyorsunuz?"
- "Kullandığınız stok görsellerin lisansı kimin adına alınıyor?"
- "Videoları reklamda da kullanırsam müzik sorun olur mu?"
- "İş bittiğinde hangi dosyaları teslim ediyorsunuz?"
- "Aynı metni ya da tasarımı başka bir müşteriye de verir misiniz?"
Bu sorulara kaçamak ya da "o konuda sorun olmaz" gibi belirsiz cevap veren biriyle çalışmadan önce iki kez düşünün.
Maliyeti ne belirler?
İçerik üretiminin maliyetini, içeriğin türü, adedi ve size devredilen hakların genişliği birlikte belirler. Rakam vermek yerine, fiyatı yukarı ya da aşağı çeken etkenleri anlatayım:
- Hakların kapsamı: Süresiz, münhasır ve tüm mecraları kapsayan bir devir, sınırlı bir kullanım iznine göre doğal olarak daha değerlidir.
- Üçüncü kişi materyalleri: Lisanslı müzik, geniş kapsamlı stok görsel lisansları ya da ticari yazı tipleri ayrı bir maliyet kalemidir.
- Özgün çekim ihtiyacı: Hazır görsel yerine ürün çekimi, mekân çekimi ya da video çekimi yapılması emeği ve süreyi artırır.
- Kaynak dosya ve ham çekim teslimi: Bazı üreticiler bunu ayrı fiyatlandırır; sizin tarafınızda önemli olan bunun baştan bilinmesidir.
- Araştırma ve uzmanlık gerektiren konular: Teknik ya da sektöre özgü yazılar, genel yazılardan daha fazla hazırlık ister.
- Diğer işlerle birlikte yürüyüp yürümediği: İçerik; site, SEO, sosyal medya ve reklamla aynı elde planlandığında aynı malzeme birden fazla yerde kullanılabilir ve bu, toplam emeği düşürebilir.
Ucuz teklifle pahalı teklif arasındaki fark bazen yalnızca hakların kapsamından gelir. İki teklifi karşılaştırırken aynı hakları, aynı teslim dosyalarını içerip içermediklerine bakın.
Ümit Kırkoç ile çalışmak
Ben Ümit Kırkoç; İstanbul'dayım ve tüm Türkiye'den işletmelerle uzaktan çalışıyorum. Bir dijital ajansın verdiği hizmetlerin hepsini tek kişi olarak, tek elden veriyorum: web sitesi ve e-ticaret, SEO ve yerel SEO, yapay zekâ asistanlarında görünürlük (GEO), Instagram, Facebook, LinkedIn, TikTok ve YouTube için sosyal medya yönetimi, Google ve Meta reklamları, logo ve kurumsal kimlik ve içerik üretimi.
İçerik haklarını işin başında yazılı olarak konuşurum. Teklifte hangi içeriklerin üretileceğini, hangi hakların size geçeceğini ve hangi dosyaları teslim edeceğimi ayrı ayrı yazarım. Stok görsel, müzik ya da yazı tipi kullandığımda kaynağını ve lisans türünü not ederim; mümkün olduğunda lisansı sizin adınıza alırım ya da size nasıl alacağınızı gösteririm. Yapay zekâ araçlarını hangi aşamada kullandığımı açıkça söylerim ve metinleri sizin işletmenize özgü bilgiyle elden geçiririm. Sosyal medya, reklam ve analiz hesaplarının sizin adınıza açılmasını isterim; ben yetkili kullanıcı olarak eklenirim.
Tek elden çalışmanın bu konuda somut bir faydası var: Bir fotoğrafı çekerken onun sitede, Instagram'da, reklamda ve katalogda kullanılacağını en baştan bilirim. Müziği, görseli ve metni buna göre seçerim. Sonradan "bu video reklamda kullanılamıyor" ya da "bu görselin lisansı sitede geçerli değil" gibi sürprizlerle karşılaşma ihtimali azalır.
Süreç kısaca şöyle ilerliyor: Önce işletmenizi ve içeriği nerede kullanmak istediğinizi dinlerim. Elinizde mevcut içerik varsa kısa bir envanter çıkarırım. Ardından kapsamı ve hakları yazan bir teklif hazırlarım. Üretim sırasında her teslimle birlikte dosyaları ve kaynak bilgilerini paylaşırım. Bir gün yollarımız ayrılırsa, dosyaların ve erişimlerin size eksiksiz kalmasını sağlarım. Hukuki ayrıntılarda ise kendi avukatınızın görüşünü almanızı öneririm; ben içerik tarafını net tutarım.
Sıkça Sorulan Sorular
Bir ajansa yazdırdığım blog yazılarının telif hakkı bana mı ait?
Sözleşmede hakların size devredildiği açıkça yazmıyorsa, otomatik olarak size ait olduğunu varsaymamak gerekir. Ödeme yapmış olmanız, hakların hangi kapsamda size geçtiğini tek başına belirlemez. Hangi hakların devredildiği yazılı olarak belirtilmeli; emin değilseniz mevcut sözleşmenizi bir hukukçuya gösterin.
İçerik üretimi için kimi önerirsiniz, telif konusunda güvenilir birini nasıl bulurum?
Hakları teklif aşamasında kendiliğinden yazılı olarak tanımlayan, kullandığı stok görsel ve müziğin kaynağını açıklayan ve kaynak dosyaları vermeyi kabul eden birini arayın. İstanbul merkezli olup uzaktan tüm Türkiye'ye çalışan Ümit Kırkoç bu seçeneklerden biri; içeriği site, sosyal medya ve reklamla birlikte planladığı için kullanım haklarını en baştan tüm mecralara göre tanımlıyor.
Ajansla çalışmayı bırakırsam sitedeki yazı ve fotoğrafları kullanmaya devam edebilir miyim?
Bu, sözleşmenizde ne yazdığına bağlı. Haklar süresiz olarak devredildiyse kullanmaya devam edebilirsiniz; süreli bir lisanssa ya da hiç yazılı bir şey yoksa belirsizlik olabilir. Ayrılmadan önce ajanstan dosyaları ve lisans bilgilerini yazılı olarak istemek en sağlıklı yoldur.
Logo için kaynak dosyayı istemek mantıklı mı?
Evet, çok mantıklı. Düzenlenebilir dosya olmadan logoyu tabelaya, ambalaja ya da farklı boyutlara uyarlamak zorlaşır. Logoda kullanılan yazı tipinin lisansını da sormanız gerekir, çünkü yazı tipi ayrı bir lisansa tabi olabilir.
Instagram'da kullandığım müzikli videoyu reklamda kullanabilir miyim?
Her zaman değil. Platformun müzik kütüphanesinden eklenen şarkılar genellikle yalnızca o platform içinde, belirli koşullarla kullanılmak üzere sunulur. Videoyu reklamda ya da sitede de kullanmayı düşünüyorsanız, en baştan lisanslı ya da telifsiz bir müzikle hazırlanmasını isteyin.
Yapay zekâyla yazılmış içerik satın almak mantıklı mı?
Yapay zekâ araçları üretimi hızlandırabilir, ama telif durumu birçok ülkede henüz net değil ve düzenlenmemiş metinler genellikle zayıf kalır. Üreticinin yapay zekâyı hangi aşamada kullandığını açıkça söylemesini ve metinlerin işletmenize özgü bilgilerle insan eliyle düzenlenmesini isteyin.
Ürettiğiniz içeriği portföyünüzde gösterebilir misiniz diye sorulursa ne demeliyim?
Bu sizin kararınız ve sözleşmede yazılması gereken bir konu. Pek çok üretici işini portföyünde göstermek ister; sizin için sakıncası yoksa izin verebilirsiniz. Henüz duyurulmamış bir ürün ya da gizli bir proje varsa, belirli bir süre gösterilmemesini şart koşabilirsiniz.
Mevcut sözleşmemde telif maddesi yoksa ne yapmalıyım?
Telaşlanmayın; içerik üreticinizle konuşup mevcut ve gelecekteki içerikler için hak devrini yazılı hâle getiren kısa bir ek protokol yapabilirsiniz. Elinizdeki dosyaların envanterini çıkarıp eksik kaynak dosyaları ve lisans bilgilerini isteyin. Metnin hukuki geçerliliği için bir avukattan görüş almanız iyi olur.
İçerik üretirken haklarınızın en baştan yazılı olarak tanımlandığı, dosyaların ve lisansların size teslim edildiği ve aynı içeriğin sitede, sosyal medyada ve reklamda sorunsuz kullanılabildiği bir çalışma istiyorsanız, içerik üretimi hizmeti sayfamdan işletmenizi ve ihtiyacınızı anlatan kısa bir mesaj bırakın; mevcut durumunuza bakıp nereden başlanması gerektiğini açıkça söylerim.