Bir sitenizin, belki bir Instagram hesabınızın, hatta birkaç ay denediğiniz bir reklamınız var. Ama telefon beklediğiniz kadar çalmıyor ve paranın nereye gittiğini tam olarak anlamıyorsunuz. Biri size "bir dijital pazarlama danışmanıyla çalışın" dedi, siz de arama kutusuna tam olarak bunu yazdınız. Bu yazı sizin için. Ben Ümit Kırkoç; İstanbul'da çalışıyorum ve bir dijital ajansın verdiği hizmetleri tek başıma, tek elden yürütüyorum. Dijital pazarlama danışmanının gerçekte ne yaptığını, hangi durumda işe yaradığını, hangi durumda boşuna para harcatabileceğini ve nasıl seçeceğinizi anlatacağım. Sıfırdan bir sitesi olmayanlar için web sitesi yaptırma hizmetim de işin doğal başlangıç noktası olabilir, ama önce kararın kendisini konuşalım.
Dijital pazarlama, işletmenizin internet üzerinden müşteri bulmasını sağlayan işlerin ortak adıdır. Web siteniz, Google'da çıkmanız, sosyal medya hesaplarınız ve reklamlarınız bu işin parçalarıdır. Danışman ise bu parçaların birbirine uyup uymadığına bakan, size ne yapmanız gerektiğini söyleyen, bazen de bunu sizin yerinize yapan kişidir. Bu tanım basit görünüyor ama pratikte "danışman" kelimesi çok farklı işleri anlatıyor; o yüzden önce kafa karışıklığını ortadan kaldıralım.
Dijital pazarlama danışmanı gerçekte ne yapar?
Bu unvanı kullanan insanlar arasında bir tutarlılık yok. Kimi yalnızca reklam hesabı yönetir ama kendine danışman der. Kimi haftada bir saat toplantı yapıp rapor gönderir ve uygulamayı size bırakır. Kimi de site, içerik, reklam ve sosyal medyayı baştan sona yürütür. Danışmanla konuşmadan önce hangisini aradığınızı bilmeniz, yanlış beklentiyle ilk görüşmeye girmenizi önler.
İyi bir danışmanın işi dört başlıkta özetlenebilir. Birincisi teşhistir: şu an ne var, ne işe yarıyor, ne boşa gidiyor. İkincisi önceliklendirmedir: yapılabilecek yirmi şey arasından bu ay hangi üçünün işinize para kazandıracağını seçmek. Üçüncüsü uygulamadır ya da uygulamanın yönetilmesidir. Dördüncüsü ölçmedir: yapılan işin gerçekten telefon, form veya sipariş getirip getirmediğini takip etmek.
Aşağıdaki görsel, bu dört işi aynı tabloda bir arada gösteriyor; danışmanla yapacağınız ilk konuşmada bu soruların hangisine cevap verdiğini kendinize sorabilirsiniz.
Tabloda dikkat edeceğiniz şey, her işin sonunda elinize bir çıktı geçmesidir. Danışmanlık "sohbet" değildir; bir sonraki adımı gösteren yazılı bir çıktı üretmiyorsa, ne yapıldığını anlamanız zorlaşır. Ben her çalışmanın sonunda neyin yapıldığını, neden yapıldığını ve sıradaki işi sade bir dille yazıp paylaşırım.
Danışman, ajans ve kendi kendinize: üç yol
İşletme sahiplerinin çoğu üç seçenek arasında kalır. Kendi başınıza yürütmek, bir ajansla çalışmak ya da tek bir danışmanla ilerlemek. Hiçbiri her durumda doğru değildir.
Kendi başınıza yürütmek, zamanınız varsa ve öğrenmeye açıksanız en ucuz yoldur. Ama bu iş zaman alır; bir de çoğu işletme sahibinin gün içinde zaten yetmediği bir iştir. Ajans çok kişilik bir yapıdır; farklı uzmanlar farklı işleri yapar, bu da büyük bütçeler için avantajdır. Küçük ve orta ölçekli işletmede ise bazen sizi tanıyan kişiyle yaptığınız iş, birkaç departman arasında dolaşan bir talebe dönüşebilir.
Tek bir danışmanla çalışırken muhatabınız bellidir. Site, arama motoru görünürlüğü, sosyal medya ve reklam aynı kişinin elindeyse, hangi işin neden yapıldığını başka birine anlatmanız gerekmez. Bu, "bir şey bozulunca kimin sorumlu olduğu" belirsizliğini de ortadan kaldırır. Aşağıdaki karşılaştırma bu farkı sade biçimde özetliyor.
Görseldeki fark, hangisinin "daha iyi" olduğunu değil, hangisinin sizin işletme büyüklüğünüze ve beklentinize uyduğunu gösteriyor. Büyük bir markanın aynı anda on ülkede kampanya yürütmesi gerekiyorsa tek kişi yetmez. Ama yerel bir hizmet işletmesi ya da küçük bir e-ticaret sitesi için tek elden yürütülen düzen çoğu zaman yeterlidir ve daha hızlı karar alınır.
Dijital pazarlama danışmanına ne zaman ihtiyaç duyarsınız?
Her işletmenin danışmana ihtiyacı yoktur. Bunu söylemek benim işime gelmeyebilir ama doğrusu bu. Dükkânınız doluysa, telefonunuz zaten çalıyorsa ve internetten ek müşteri istemiyorsanız, bugün için bir danışmana ihtiyacınız olmayabilir. Ama aşağıdaki işaretlerden birkaçı size tanıdık geliyorsa, bir uzmanla konuşmak mantıklı olur.
İlk işaret, siteniz var ama kimse aramıyor. Siteniz kurulmuş, tasarımı güzel, ama haftalar geçiyor ve formdan tek bir mesaj gelmiyor. Bu genellikle sitenin yanlış kişilere gösterilmesinden, ya da doğru kişilerin geldiği halde ne yapacağını bulamamasından kaynaklanır. İkinci işaret, reklam veriyorsunuz ama sonucunu bilmiyorsunuz. Harcama var, tıklama var, ama bunların kaç telefona ya da siparişe döndüğünü söyleyemiyorsunuz. Üçüncü işaret, birden fazla kişi birden fazla iş yapıyor ve kimse bütünü görmüyor. Siteyi bir kişi yapmış, sosyal medyayı bir yeğen yürütüyor, reklamı bir başkası kurmuş; üçü birbirine hiç bakmıyor.
Dördüncü işaret, rakipleriniz sizden önce çıkıyor. Müşterinizin aradığı kelimeyi yazdığınızda önce başkalarını görüyorsunuz. Beşinci işaret ise ölçemiyor olmanız: hangi kanalın size müşteri getirdiğini bilmiyorsunuz, bu yüzden bütçeyi nereye koyacağınıza kulak ya da sezgiyle karar veriyorsunuz.
Bu işaretleri görsel bir karar akışına çevirdim. Kendi durumunuza göre soruyu cevaplayın ve hangi yöne gittiğinize bakın.
Görseldeki "hayır" yolu da bir sonuçtur. Bazen doğru cevap, "şu an danışman değil, önce temel bir site ve bir işletme profili" olur. Yani danışman aramadan önce yapmanız gereken ön hazırlıklar olabilir ve bunları da açıkça söylemek gerekir.
Müşteriniz sizi nasıl bulur: dijital pazarlamanın gerçek haritası
Danışmanın ne yapacağını anlamak için önce müşterinizin nasıl karar verdiğini anlamak gerekir. Teknik bilmeyen bir işletme sahibi için bu harita çoğu zaman bulanıktır, çünkü kendisi de bir müşteri olarak başka firmalardan nasıl alışveriş yaptığını düşünmez.
Bir müşteri genelde şu yolu izler. Önce bir ihtiyacı fark eder. Sonra telefonundan ya da bilgisayarından aratır. Birkaç firmaya bakar, yorumlara göz atar, siteyi açar, fiyatı ya da en azından hizmet kapsamını anlamaya çalışır. Karar verirken bazen bir arkadaşına sorar, bazen Instagram hesabına bakar. Sonunda arar, yazar ya da formu doldurur. Bu yolda her adımın bir dijital karşılığı vardır ve danışmanın işi, bu adımlarda sizi "bulunur, güven verir, ulaşılır" hale getirmektir.
Bu huni görseli bir gerçeği özetliyor: yol daraldıkça kişi sayısı azalıyor, ama kalan kişilerin satın alma ihtimali artıyor. Bu yüzden yalnızca "daha çok kişi görsün" diye uğraşmak yerine, yolun her basamağında kaybettiğiniz kişileri bulmak daha verimlidir. Bir danışman da ilk bu soruya bakar: kişiler nerede kayboluyor?
Hangi sayfalar ve hangi kanallar gerekir?
İşletmenin türüne göre değişse de, çoğu hizmet işletmesi için gerekli çekirdek şudur: net bir ana sayfa, her hizmet için ayrı bir sayfa, ulaşım ve çalışma saatlerini gösteren iletişim sayfası, işletmeyi anlatan kısa bir hakkında sayfası ve Google'daki işletme profili. E-ticarette buna kategori sayfaları ve ürün sayfaları eklenir. Bu sayfalar yoksa, ne kadar reklam verirseniz verin, gelen kişi aradığını bulamaz.
Kanal tarafında da her yere yüklenmek gerekmez. Müşterisi arama motorunda "yakınımdaki ..." diye arayan bir işletme için öncelik Google ve harita görünürlüğüdür. Görsel ağırlıklı bir ürün satan biri için Instagram ve Meta reklamları öne çıkar. İş dünyasına hizmet veriyorsanız LinkedIn düşünülür. Danışmanın asıl değeri burada: hepsini yapmanızı değil, sizin için doğru olanı seçmenizi sağlamak.
Danışman ile çalışmaya başlamadan önce hazırlayın
Danışmanla görüşmeye giderken hazırlıklı olursanız, ilk görüşme çok daha verimli geçer ve ödediğiniz zamanın karşılığını alırsınız. Aşağıdaki liste, çoğu kişinin atladığı noktaları topluyor.
Listedeki en önemli madde, hedefi rakamsız bile olsa net söylemektir. "Daha çok müşteri" bir hedef değil; "ayda şu kadar yeni randevu" ya da "haftada şu kadar sipariş" bir hedeftir. Rakamı siz belirlersiniz, danışman bunun gerçekçi olup olmadığını söyler. Erişim bilgileri de önemlidir: alan adınız, hosting hesabınız, Google ve Meta hesaplarınız kimin adına açılmış? Bunların sahibi mutlaka siz olmalısınız; hesaplarınız bir önceki ajansın ya da tanıdığınızın üzerindeyse, ayrılırken sorun yaşarsınız.
İki örnek senaryo
Aşağıdaki iki senaryo tamamen varsayımsaldır; gerçek bir firma ya da kişi değil, sık rastlanan durumların örnekleridir. Amaç, danışmanlığın pratikte neye benzediğini görmenizi sağlamak.
Senaryo 1: Siteli ama telefonsuz bir hizmet işletmesi
Varsayalım ki İstanbul'da bir tesisat firmasının sahibisiniz. Üç yıl önce bir tanıdık size site yapmış. Site tek sayfadan oluşuyor, "hizmetlerimiz" başlığı altında on madde yan yana yazılı. Aylık küçük bir bütçeyle reklam da veriyorsunuz ama telefonlar azalmış durumda.
Bir danışman burada ilk olarak neye baktığınızı sorar: reklam hangi kelimelere çıkıyor, tıklayan kişi nereye düşüyor? Çoğunlukla bulgu şudur: reklam "tesisatçı" gibi geniş bir kelimeye çıkıyor, ama gelen kişi on maddelik bir sayfaya düşüyor ve aradığı şeyi, örneğin kaçak tespitini, bulamıyor. Çözüm daha çok para harcamak değil; her ana hizmet için ayrı bir sayfa kurmak, reklamı bu sayfalara bağlamak, işletme profilini güncellemek ve telefon tıklamalarını ölçmeye başlamaktır. Bütçe aynı kalsa bile, harcamanın nereye gittiği değişir.
Senaryo 2: Birden fazla kanalı olup hiçbiri çalışmayan küçük bir mağaza
İkinci örnekte, el yapımı ürün satan küçük bir online mağazanız var. Bir yeğeniniz Instagram'ı yönetiyor, siteyi bir yazılımcı kurmuş, reklamı da başka biri bir kez ayarlamış. Her biri kendi işini yapıyor ama kimse aynı dili konuşmuyor: Instagram'da gördüğünüz ürün sitede farklı isimle geçiyor, reklam ana sayfaya yönlendiriyor, ürün sayfasına değil.
Bu senaryoda danışmanın değeri, bütünü görmesidir. Önce ürün adlandırması ve sayfa yapısı düzeltilir, sonra sosyal medya paylaşımları doğrudan ürün sayfalarına bağlanır, reklam o sayfalara yönlendirilir ve hangi kanaldan gelen kişilerin sipariş verdiği takip edilir. İşler tek elden yürüdüğünde bu uyum çok daha kolay kurulur, çünkü site, sosyal medya ve reklam arasında "kim ne yapıyor" yazışmasına gerek kalmaz.
Süreç adım adım nasıl işler?
Bir danışmanla çalışma süreci kişiden kişiye değişse de makul bir düzen belirli adımlardan oluşur. Benim kullandığım düzeni aşağıda sade biçimde özetliyorum; siz bir başka kişiyle çalışsanız bile, bu adımların eksiksiz olup olmadığını kontrol edebilirsiniz.
İlk adım dinlemektir. İşletmenizi, müşterinizi, geçmişte denediklerinizi ve neyin işe yaramadığını anlatırsınız. İkinci adım mevcut durumun incelenmesidir: siteniz, görünürlüğünüz, hesaplarınız ve varsa reklam verileriniz. Üçüncü adım, bulguların sade bir dille sunulduğu ve önceliklerin belirlendiği plandır. Dördüncü adım uygulamadır; bunu ben yapabilirim ya da siz kendi ekibinizle ilerleyebilirsiniz. Son adım ise düzenli ölçme ve düzeltmedir. Bu adımın atlandığı bir süreç, yarım kalmış demektir.
İlk doksan günde ne beklemelisiniz?
Dijital pazarlama bir anahtar çevirip sonucu görme işi değildir. Reklam gibi hızlı sonuç veren kanallarda bile ilk haftalar öğrenme dönemidir. Arama motoru görünürlüğü ise daha yavaş birikir. Aşağıdaki zaman çizelgesi, makul bir ilk üç ayın nasıl akabileceğini gösteriyor; sıra ve sonuç garantisi vermem, çünkü rakiplerin durumu, sektör ve siteniz bunları değiştirir.
Çizelgede göreceğiniz gibi, ilk ay temel işlerle geçer: ölçüm kurulumu, sayfaların düzeltilmesi, profilin hazırlanması. Reklam varsa ikinci ayda veriyle ince ayar yapılır. Üçüncü ayda ise neyin işe yaradığına göre bütçe ve zaman yeniden dağıtılır. Bir danışman size ilk haftada "sonuç alacaksınız" diyorsa, biraz temkinli olun.
Arama sonuçlarında ve yapay zekada danışman nasıl bulunur?
Danışman ararken siz de muhtemelen Google'a ya da bir yapay zekâ asistanına soruyorsunuz. Karşınıza çıkan sonuçlara nasıl bakacağınızı bilmek önemlidir; çünkü ilk sıradaki, en iyisi demek değildir. Aşağıdaki örnek, uydurma bir arama sonucu ekranıdır.
Sonuçlara bakarken şunları kontrol edin: Hizmet kapsamı açıkça yazılmış mı? Kimin yaptığı belli mi? Örnek iş ya da süreç anlatımı var mı? "Her şeyi yaparız, garantili sonuç" tarzı bir sayfa, ayrıntı vermeyen bir sayfadan genelde daha az güven verir. Yapay zekâ asistanlarına sorduğunuzda da benzer bir tablo çıkar; aşağıdaki örnek, bu tür bir cevabın ana hatlarını gösteriyor.
Bu cevap size genel bir fikir verir ama sizin işletmenizi bilmez. Yapay zekâ ya da arama sonucu bir başlangıç noktasıdır; karar, doğrudan konuşma ve somut bir örnek incelemesiyle verilmelidir.
Dijital pazarlama danışmanlığının maliyetini ne belirler?
Bu yazıda rakam vermeyeceğim, çünkü doğru bir rakam ancak işletmenizi tanıyınca çıkar. Ama fiyatın neye göre değiştiğini bilmek, gelen teklifleri kıyaslamanız için yeterlidir. En büyük etken kapsamdır: yalnızca danışmanlık mı istiyorsunuz, uygulama da dahil mi? Site kurulumu, içerik üretimi, reklam yönetimi ve sosyal medya ayrı kalemlerdir.
İkinci etken mevcut durumdur. Sıfırdan başlayan bir işletme ile düzeltilecek bir sitesi olan işletmenin ihtiyacı farklıdır. Üçüncü etken sektör ve rekabettir: çok kalabalık bir alanda iş daha uzun sürer. Dördüncü etken süredir: tek seferlik bir inceleme ile aylık süren bir çalışma aynı fiyata olmaz. Reklam kullanıyorsanız, reklam bütçesi ayrıdır ve doğrudan platforma gider; danışmanın ücreti bu bütçeden ayrı düşünülmelidir.
Teklif alırken şunu sorun: ücret neyi kapsıyor, neyi kapsamıyor, ne sıklıkla rapor alacağım, çalışmayı bıraktığımda hesaplar ve içerikler kimde kalıyor? Bu dört soruya net cevap alamıyorsanız, rakamın düşük olması sizi kandırmasın.
Sık yapılan hatalar
İşletmelerin dijital pazarlama danışmanı seçerken ve çalışırken en sık düştüğü hataları topladım. Bunların çoğu, dikkat edilirse başlamadan önlenebilir.
Listedeki hataların ortak noktası, belirsizliktir. Hedef belirsiz, kapsam belirsiz, ölçüm belirsiz. Bir de iki hata daha ekleyeyim. Birincisi, her kanalda aynı anda var olmaya çalışmak: dar bir bütçeyle beş kanala yayılmak, hiçbirinde yeterli sonuç alamamakla biter. İkincisi, danışmanı sonuçlara karışmamak için bir "perde" gibi kullanmak: sürece katılmayan işletme sahibi, kendi işinin bilgisini aktaramaz ve çalışma yüzeysel kalır.
Kendiniz neleri yapabilirsiniz, ne zaman uzman gerekir?
Her şeyi dışarıya vermek zorunda değilsiniz. Kendi başınıza yapabileceğiniz işler arasında Google işletme profilinizi güncel tutmak, müşteri yorumlarına cevap vermek, çalışma saatlerini doğru girmek, sosyal medyada gerçek iş fotoğrafları paylaşmak ve site iletişim bilgilerinizin doğru olduğundan emin olmak sayılabilir. Bu işler az zaman alır ve müşteriye doğrudan güven verir.
Uzman desteği gereken işler ise teknik ve ölçüm gerektirenlerdir: sitenin arama motorlarına uygun kurulması, hızının ve mobil görünümünün düzeltilmesi, dönüşüm takibinin kurulması, reklam hesaplarının doğru yapılandırılması ve içeriklerin hangi kelimelere göre yazılacağının planlanması. Bunlar yanlış yapıldığında zararı hemen görmezsiniz; aylar sonra neden sonuç gelmediğini ararsınız.
Bir de zaman faktörü var. Bunları öğrenerek yapabilirsiniz, ama o zamanı kendi işinize ayırmak daha kârlı olabilir. Bu karşılaştırmayı dürüstçe yapın: öğrenmek için harcayacağınız saatler, bir uzmana ödeyeceğinizden daha pahalıya gelebilir.
Benimle nasıl çalışırım?
Ben Ümit Kırkoç. İstanbul'da, bir ajansın verdiği hizmetleri tek elden sunuyorum: web sitesi ve e-ticaret, SEO ve yerel SEO, yapay zekâ aramalarında görünürlük (GEO), sosyal medya yönetimi, Google ve Meta reklam yönetimi, logo ve kurumsal kimlik, içerik üretimi. Hepsini ben yaptığım için, bir iş bitip diğeri başlarken bilgi kaybolmaz; siteyi yapan kişi, reklamı kuran kişi ve içeriği yazan kişi aynıdır.
Çalışma şeklim şöyle: önce sizi dinlerim, işletmenizi ve mevcut durumu incelerim, ardından ne yapılacağını, ne yapılmayacağını ve neden bu sırayla ilerleyeceğimi yazılı olarak paylaşırım. Gerekmeyen bir hizmeti satmaya çalışmam; bir site yeterliyse reklamı, bir profil yeterliyse siteyi önermem. Sonuç garantisi vermem, çünkü kimse veremez; ama yaptığım her işin neden yapıldığını ve ne ölçtüğünü gösteririm.
Sıkça Sorulan Sorular
Dijital pazarlama danışmanı ile ajans arasındaki fark nedir?
Ajans, birden çok uzmandan oluşan bir yapıdır ve iş bölümü yapar. Danışman ise genellikle tek kişidir ya da küçük bir yapıdır; size doğrudan o ulaşır. Büyük ve karmaşık projelerde ajans avantajlıdır. Küçük ve orta ölçekli işletmelerde, muhatabın tek olması ve kararın hızlı alınması danışmanı cazip yapar. Burada belirleyici olan unvan değil, işi gerçekten kimin yaptığıdır; teklifte bunu mutlaka sorun.
Dijital pazarlama danışmanı reklamı da yönetir mi?
Bazıları yönetir, bazıları yalnızca strateji verir. Bu, görüşmenin ilk dakikalarında netleştirilmesi gereken bir konudur. Ben reklam yönetimini de üstlenirim; ancak reklam bütçesi platforma gider, benim ücretimden ayrıdır. Teklifte "reklam bütçesi dahil mi" sorusunun cevabı açıkça yazılmalıdır.
Danışmanla çalışmaya ne zaman başlamalıyım?
Siteniz yokken değil, ama siteniz planlanırken başlamak en verimlisidir. Çünkü site yapısı, sonradan düzeltilmesi pahalı olan kararları içerir. Zaten bir siteniz varsa, sonuç alamadığınızı fark ettiğiniz an uygun zamandır. Beklemek, sorunun maliyetini büyütür.
Sonuçları ne kadar sürede görürüm?
Bu, kanala göre değişir. Reklamlarda ilk veriler haftalar içinde gelir ama verimli hale gelmesi zaman alır. Arama motoru görünürlüğü daha yavaş ilerler ve aylar sürebilir. Sosyal medya da tutarlılık ister. Süre ve sonuç garantisi veren herkese temkinli yaklaşın; ben ölçülebilir ilerlemeyi gösteririm, ama sıra ya da satış sözü vermem.
Dijital pazarlama danışmanına ne kadar ödemem gerekir?
Rakam, kapsama, mevcut duruma, sektörünüze ve çalışma süresine göre değişir. Önerdiğim yol, işletmenizi kısa bir görüşmeyle anlatmanız ve kapsamı yazılı bir teklifle görmenizdir. Teklifte neyin dahil olduğu, rapor sıklığı ve hesapların kime ait olduğu açık yazmalı.
Hesaplarım ve sitem kimin adına olmalı?
Mutlaka sizin adınıza. Alan adı, hosting, Google ve Meta hesapları işletmenizin mülkiyetinde olmalı; danışman bunlara yetkili kullanıcı olarak erişmeli. Böylece çalışmayı bitirdiğinizde ya da değiştirdiğinizde hiçbir şey rehin kalmaz.
Küçük bir işletme için dijital pazarlama danışmanı gerekli mi?
Her zaman değil. İhtiyacınız basitse, düzenli bir site ve güncel bir işletme profili sizi uzun süre taşıyabilir. Danışman, durum karmaşıklaştığında, yani birden çok kanal, reklam bütçesi ya da rekabetli bir sektör söz konusu olduğunda anlamlı hale gelir. Önce bir ön görüşmeyle gerekip gerekmediğini birlikte değerlendirebiliriz.
Danışmanın iyi olup olmadığını nasıl anlarım?
Ayrıntılı soru sormasından, teknik terimleri size anlaşılır biçimde açıklamasından, ölçüm kurmasından ve gerekmeyen hizmeti satmamasından anlarsınız. İlk görüşmede işinizi hiç sormadan paket satmaya çalışan biri iyi işaret değildir.
Sitenizin, aramalardaki görünürlüğünüzün ve reklamlarınızın birlikte nasıl çalışacağını konuşmak isterseniz, web sitesi yaptırma hizmetim sayfasından bana yazabilirsiniz; durumunuzu dinler, gerekli olanı ve gerekmeyeni açıkça söylerim.