Bir evi yaptırmaya karar verdiğinizi düşünün. Müteahhit size doğrudan boyalı, döşeli bir daire göstermez; önce kâğıt üzerinde odaların yerini gösterir. Mutfağın salona bakıp bakmadığını o aşamada söylemek kolaydır. Duvarlar örüldükten sonra söylerseniz hem pahalıya gelir hem de herkesin canı sıkılır.
Web sitesinde de aynı şey yaşanıyor. Tasarımcıdan bir görsel geliyor, "beğendim" diyorsunuz, iki hafta sonra site hazır olunca "randevu düğmesi neden bu kadar küçük?" diye soruyorsunuz. Bu yazıda, ilk web sitesi taslağından bitmiş siteye kadar karşınıza çıkacak aşamaları, her birinde neye bakmanız gerektiğini ve geri bildirimi nasıl vereceğinizi anlatıyorum. Kendiniz bir şey hazırlamanız gerekmiyor; amaç, gösterileni doğru okuyabilmeniz.
Tasarımcı size sırayla neyi gösterecek?
İyi bir süreçte size genellikle üç şey gösterilir. Her biri bir öncekinden daha "gerçek" görünür, ama aynı zamanda değiştirmesi daha pahalıdır.
- Yerleşim taslağı: Sade gri kutulardan oluşan, sayfada neyin nerede duracağını gösteren çizim.
- Renkli tasarım görseli: Renkleri, yazı tiplerini ve fotoğrafları içeren, sitenin bitmiş halini gösteren resim.
- Tıklanabilir deneme sürümü: Düğmelere basıp sayfalar arasında gezebildiğiniz, henüz tam çalışmayan ön gösterim.
Bu sıranın nedeni basit: Önce büyük kararlar (hangi sayfalar olacak, ziyaretçi ne yapacak), sonra görünüş kararları (renk, fotoğraf), en son kullanım kararları (tıklayınca ne olacak) verilir. Bir aşamayı atlayan tasarımcı, kararları sonraya bırakmış olur.
1. Aşama: Sade kutulardan oluşan yerleşim taslağı
Bu aşamada karşınıza renksiz, fotoğrafsız, üzerinde "Başlık", "Buraya metin gelecek" yazan kutular çıkar. Bu çizime tasarım dünyasında "wireframe" denir; yani sitenin iskeleti. İlk bakışta "bu çok yavan" diyebilirsiniz. Öyle olması gerekir. Amaç güzel görünmek değil, düzeni sınamak.
Neye bakmalısınız?
- Ana sayfaya giren biri ilk beş saniyede ne yaptığınızı anlıyor mu?
- Müşterinizin en çok yapmasını istediğiniz iş (arama, randevu, teklif isteme) hemen görünüyor mu?
- Menüdeki başlıklar sizin değil, müşterinizin diliyle mi yazılmış?
- Hizmetleriniz, fiyat sorusu gibi sık gelen sorular, adres ve telefon kolay bulunuyor mu?
- Eksik bir sayfa var mı? Örneğin bir diş hekimiyseniz "İmplant" için ayrı sayfa görmek isteyebilirsiniz.
Bu aşamada söylemesi ucuz olanlar: Sayfa eklemek ya da çıkarmak, bölümlerin sırasını değiştirmek, menüyü sadeleştirmek. Çünkü henüz hiçbir şey tasarlanmadı, sadece kutular yer değiştirir.
2. Aşama: Renkli tasarım görseli
Şimdi kutular gerçek fotoğraflara, renklere ve yazılara dönüşür. Genellikle masaüstü ve telefon için ayrı ayrı gösterilir. Bu, sitenizin bitmiş halinin fotoğrafı gibidir; ama henüz tıklanmaz.
Neye bakmalısınız?
- Renkler ve yazı tipleri işletmenizin duruşuna uyuyor mu? Avukat ile çocuk oyun salonu aynı hissi vermemeli.
- Yazılar rahat okunuyor mu? Açık gri yazı şık görünür ama telefonda güneş altında okunmaz.
- Fotoğraflar sizi gösteriyor mu, yoksa herkesin kullandığı hazır görseller mi?
- Telefon görünümü gerçekten var mı? Ziyaretçilerinizin büyük bölümü siteye telefondan girer.
- Logonuz, adresiniz, telefonunuz doğru mu? Yazım hatası bu aşamada en kolay yakalanır.
Bu aşamada söylemesi ucuz olanlar: Renk, yazı tipi, fotoğraf seçimi ve metin değişiklikleri. Pahalı olanlar: "Aslında ana sayfa tamamen başka olsun" demek. Bu, bir önceki aşamaya dönmek demektir ve tasarımın büyük kısmı yeniden yapılır.
3. Aşama: Tıklanabilir deneme sürümü
Bazı projelerde, özellikle çok sayfalı ya da randevu, rezervasyon gibi işlemler içeren sitelerde, tasarımcı size bir bağlantı gönderir. Açarsınız, menüye tıklarsınız, sayfalar değişir. Arkada gerçek bir site çalışmıyordur ama davranış hissini yaşarsınız.
Neye bakmalısınız?
- Randevu ya da iletişim formuna kaç tıklamada ulaşıyorsunuz? İdeal olan bir ya da iki tıklamadır.
- Bir yakınınıza, sitenizi hiç görmemiş birine telefonu verip "Bize ulaşmak istesen ne yaparsın?" diye sorun. Takıldığı yer sorunun olduğu yerdir.
- Form gönderdikten sonra ne olduğu belli mi? "Teşekkürler, sizi arayacağız" gibi bir mesaj var mı?
- Telefonda düğmelere parmakla rahat basılıyor mu?
Bu aşamada söylemesi ucuz olanlar: Düğme yerleri, form alanları, gezinme akışı. Bu aşamadan sonra yapılacak değişiklikler kodlamaya geçildiği için gerçekten pahalıdır.
İyi geri bildirim nasıl verilir?
Tasarımcının en çok zorlandığı cümle "beğenmedim, başka bir şey olsun". Geri bildirim ne kadar net olursa süreç o kadar hızlı ilerler.
- Zevk değil, hedef üzerinden konuşun. "Mavi hoşuma gitmedi" yerine "Hastalarımızın çoğu yaşlı, yazılar büyük olsun" daha işe yarar.
- Tek seferde, toplu verin. Her akşam bir mesaj yerine, ilgili kişilerle konuşup tek liste gönderin. Kararı verecek kişi belli olsun.
- Ne istediğinizi değil, neyin sorun olduğunu söyleyin. "Düğmeyi kırmızı yap" yerine "Randevu düğmesi fark edilmiyor" deyin. Çözümü uzman bulur.
- Görüntü üzerinden gösterin. Ekran görüntüsünde işaretleyip yazmak, uzun e-postadan iyidir.
- Bir önceki aşamayı yeniden açmayın. Yerleşimi onayladıysanız renk aşamasında yerleşimi değiştirmek zaman kaybettirir.
Tasarımcıya başlarken şunları sorabilirsiniz:
- Kaç aşama göreceğim ve her aşamada ne onaylayacağım?
- Her aşamada kaç düzeltme turu var?
- Onayımı ne zaman vermem gerekiyor, gecikirsem teslim tarihi nasıl etkilenir?
- Telefon görünümünü de aynı aşamada mı göreceğim?
Süre projeye göre değişir; ama bir aşamada gecikmek genellikle teslimi de öteler. Bu yüzden geri dönüşünüzü mümkün olduğunca hızlı vermeniz sürecin en büyük katkısıdır.
Sık sorulan sorular
Yerleşim taslağını atlayıp doğrudan renkli tasarımı görebilir miyim?
Küçük ve tek sayfalık sitelerde bazı tasarımcılar ilk iki aşamayı birleştirir. Bu makul olabilir. Ancak sayfa sayısı arttıkça, düzeni renklerden bağımsız görmek hata riskini azaltır.
Tasarımı onayladıktan sonra değişiklik isteyebilir miyim?
Küçük metin ya da görsel düzeltmeleri genellikle mümkündür. Yapıyı değiştiren istekler ise yeni iş sayılır ve süreyi uzatır. Sözleşmede kaç düzeltme turu olduğunu baştan öğrenin.
Tıklanabilir deneme sürümü her projede gerekli mi?
Hayır. Sıradan bir tanıtım sitesinde renkli tasarım görseli çoğu zaman yeterlidir. Randevu, rezervasyon veya çok adımlı form gibi işlemler varsa deneme sürümü ciddi hataları önler.
Fikrim yoksa ne yapmalıyım?
Beğendiğiniz ve beğenmediğiniz üç beş site gösterin, nedenini kısaca yazın. Bu, tasarımcı için birçok sayfa brifinginden daha faydalıdır.
Sırada ne var?
Doğru aşamada, doğru soruyla geri bildirim vermek hem bütçenizi hem zamanınızı korur. Sitenizin sürecini adım adım, ne göreceğinizi ve neyi onaylayacağınızı baştan bilerek yürütmek istiyorsanız Web sitesi yaptırma sayfamdan çalışma şeklimi inceleyebilirsiniz.