Psikologlar İçin GEO: Danışanlar Yapay Zekâya Soruyor

"Kaygı için online terapist öner" ya da "panik atakla hangi tür terapiye gitmeliyim?" Bu cümleleri artık pek çok kişi Google'a değil, ChatGPT gibi bir yapay zekâ asistanına yazıyor. Cevabın sonunda genellikle birkaç uzman ya da merkez adı geçiyor. Sizin adınız orada yoksa, danışan adayı sizi hiç tanımadan başka birine yazıyor. Bu yazıda, psikolog, psikoterapist ve danışmanlar için yapay zekâ cevaplarında doğru anılmanın ne demek olduğunu anlatıyorum. Bu işe benim GEO hizmeti olarak yürüttüğüm çalışma giriyor; ama önce meselenin sizin mesleğinizde neden farklı olduğunu konuşalım.

Danışan adayı yapay zekâya ne soruyor?

Terapi aramak, bir dükkân aramaya benzemez. İnsanlar çoğu zaman utanır, tereddüt eder, önce bir "ön görüşme" yapmak ister. Yapay zekâ bu ön görüşmenin en kolay yeri oldu. Şuna benzer sorular geliyor:

• "Ayrılık sonrası yas için hangi tür terapi iyi gelir?"
• "Çocuğumda okul kaygısı var, çocuk psikoloğu mu aile danışmanı mı?"
• "İstanbul'da online EMDR yapan biri var mı?"
• "Bilişsel davranışçı terapi nedir, kaç seans sürer?"

Bu sorulara verilen cevaplar, kişinin hangi uzmana yazacağını etkiler. Sistem cevap kurarken internetteki kaynaklardan, yani sizin sitenizden, rehber sitelerden, haberlerden ve profil sayfalarından yararlanır. Sizin hakkınızda net, tutarlı bilgi bulamazsa sizi önermez. Bulduğu bilgi çelişkiliyse ya da yanlışsa, yanlış anabilir.

Yapay zekâ sizi nasıl "tanıyor"?

Yapay zekâ bir uzmanı, sitesinde ve diğer kaynaklarda yazılanlardan tanır. Psikolog için en çok iş gören bilgiler şunlardır:

• Uzmanlık alanı: "Psikolog" demek yetmez. Kaygı bozuklukları, çift terapisi, ergen danışmanlığı, travma gibi alanlarınızı açık yazmanız gerekir.
• Yaklaşım: Bilişsel davranışçı, şema, psikodinamik, EMDR gibi kullandığınız yöntemi sade bir dille anlatmak.
• Unvan ve yetki: Eğitiminiz, unvanınız, bağlı olduğunuz meslek kuruluşları, hangi alanda çalışmaya yetkili olduğunuz.
• Çalışma biçimi: Yüz yüze mi, online mi, hangi şehirde, hangi dillerde, hangi yaş grubuyla.

Bu bilgilerin sitenizde, rehber profillerinizde ve sosyal profillerinizde birbiriyle çelişmemesi önemli. Bir yerde "psikolog", başka yerde "psikoterapist" yazıyorsa, sistem hangisine güveneceğini bilemez. Unvan konusu ayrıca meslek kuralları açısından da hassastır; hangi unvanı hangi koşulda kullanabileceğinizi kendi meslek kuruluşunuzun düzenlemelerinden mutlaka kontrol edin.

İki farklı pratik, iki farklı tablo

İki örnekte de kimlik, rakam ya da özel ayrıntı yok; benzer durumları bir araya getirip sadeleştirdim. Amaç, kendi durumunuzu hangisine yakın bulduğunuzu görmenizdir.

Aynı mesleği yapan iki kişi, yapay zekâda çok farklı görünebilir. İki örnek vereyim.

Senaryo 1: Şehirde tek başına çalışan klinik psikolog

Bir klinik psikolog bana şu durumla geldi: yıllardır danışan görüyor, ama yeni başvuruların çoğu rehber sitelerden geliyor ve kendi sitesi neredeyse hiç iş getirmiyor. Danışanlarından bazıları "yapay zekâya sordum, sizin adınız çıkmadı" demiş.

Önce danışanların soracağı soruları yapay zekâ asistanlarına yazdım. Adı hiç geçmiyordu; bir yerde ise unvanı yanlış yazılmıştı. Siteye baktığımda "Hakkımda" sayfasında yalnızca eğitim geçmişi vardı, hangi sorunlarla çalıştığı belli değildi. Rehber profilinde de başka bir unvan yazıyordu.

Birlikte uzmanlık alanlarını tek tek, sade cümlelerle yazdık. Unvanı her yerde aynı hale getirdik, rehber profilini düzelttik. Sonra "kaygı terapisi nasıl işler?" gibi iki bilgilendirici yazı hazırladık. Birkaç ay sonra bazı sorularda adı doğru bilgiyle anılmaya başladı. Hepsinde değil; ama danışan görüşmelerinde "sizi böyle buldum" cümlesi duyulur oldu.

Senaryo 2: Çift ve aile terapisi yapan küçük bir merkez

İkinci örnek, üç terapistin birlikte çalıştığı bir merkez. Burada sorun tersti: bilgi çoktu ama dağınıktı. Her terapistin yaklaşımı ayrı yazılmış, merkezin sayfasında hepsi aynı cümlelerle "her türlü sorunda destek" veriyordu.

Yapay zekâ böyle bir sayfadan hangi terapistin hangi konuda uzman olduğunu çıkaramıyor. Bu yüzden her terapist için ayrı, açık bir sayfa kurduk: çalıştığı alan, yaklaşımı, hangi yaş grubuyla çalıştığı, görüşmenin nasıl başladığı. Merkez sayfasını da bu sayfalara bağladık.

Sonuç ölçülü kaldı. Ama "ergenle aile görüşmesi yapan biri" gibi dar sorularda doğru kişinin öne çıkması kolaylaştı. Gelen başvuruların da merkezin gerçekten çalıştığı konulara yaklaştığı söylendi.

Bu iki örnekten çıkan ders aynı: yapay zekâ, sizin kim olduğunuzu tahmin etmiyor; yazılı olandan okuyor. Yazılı olan eksik, dağınık ya da çelişkiliyse sonuç da öyle oluyor. Bilgi netleştiğinde ise ne çok vaat edebiliyorum ne de bir sıra garanti edebiliyorum; yalnızca doğru tanınma şansının arttığını söyleyebilirim.

Danışanın dili sizin dilinizden farklı

Meslek içinde "uyum bozukluğu", "bağlanma biçimleri" ya da "duygu düzenleme güçlüğü" dediğimiz şeyi, danışan adayı çoğu zaman "hiçbir şey yapasım gelmiyor", "ilişkilerde hep aynı yerde tıkanıyorum" ya da "sürekli gergin hissediyorum" diye anlatır.

Siteniz yalnızca mesleki terimlerle yazılmışsa, yapay zekâ danışanın cümlesi ile sizin sayfanız arasında bağ kuramaz. Bunun çözümü terimleri bırakmak değil, yanına sade karşılığını eklemektir. Bir terimi ilk geçtiği yerde tek cümleyle açıklamak yeter.

Bu, içeriği basitleştirirken mesleki doğruluğu bozmak anlamına gelmez. Doğru ve anlaşılır olmak aynı anda mümkündür. Bir metni yazdıktan sonra mesleğiniz dışından birine okutmak, bunu kontrol etmenin kolay yoludur.

İyi bir uzmanlık sayfası neye benzer?

Çoğu psikolog sitesinde uzmanlık alanları tek bir listeden ibarettir. Yapay zekâ içinse her alan için ayrı, kısa ve açık bir sayfa çok daha işe yarar.

Böyle bir sayfa genelde şu sırayı izler: önce konunun sade bir tanımı, sonra bu konuyla gelen kişilerin yaşadıklarından genel bir çerçeve, ardından sizin yaklaşımınız ve ilk görüşmenin nasıl başladığı. En sonda iletişim yolu yer alır.

Sayfada kimseyi tanımlayan bir vaka, "kesin çözüm" cümlesi ya da korkutucu bir dil bulunmaz. Amaç, okurun "burası benim derdimle ilgileniyor" diyebilmesi ve bir sonraki adımı atmaktan çekinmemesidir.

Her uzmanlık sayfasının başlığında konuyu ve çalışma biçimini açıkça söylemek de yardımcı olur; örneğin ergenlerle kaygı çalışması ya da çiftlerle iletişim çalışması gibi. Böylece hem insan okur hem yapay zekâ sayfanın ne hakkında olduğunu bir bakışta anlar.

Etik ve mahremiyet: nelerden uzak durmalı?

Psikolojide görünür olmak, başka sektörlerden farklı bir dikkat ister. Çalışmalarımda şu sınırları baştan koyuyorum:

• Danışan hikâyesi yok. Vaka anlatısı, "bir danışanım şunu yaşamıştı" tarzı örnekler, tanınabilecek ayrıntılar kullanılmaz. Anonim görünse bile risklidir.
• Danışan yorumları yok. Terapi ilişkisinin gizliliği nedeniyle, danışanlardan yorum istemek ya da paylaşmak çoğu meslek kuralında sorunlu sayılır. Meslek kurallarınızı kontrol edin.
• Tedavi vaadi ya da kesin sonuç yok. "Üç seansta kaygıdan kurtulun" gibi cümleler hem etik hem güven açısından zarar verir.
• Teşhis koyan içerik yok. Bilgilendirici yazı ile "bu belirtiler sizde varsa şu rahatsızlığınız var" arasındaki çizgiyi net tutmak gerekir.

Reklam ve tanıtım konusunda mesleğinize özgü kısıtlar olabilir. Bu kuralların ülkeye ve meslek kuruluşuna göre değiştiğini unutmayın; ben hukuki bir değerlendirme yapmıyorum, yalnızca içeriği bu sınırlara dikkat ederek kuruyorum. Nihai karar için kendi meslek odanıza ya da kuruluşunuza danışmalısınız.

Psikologların sık yaptığı hatalar

Çalışmalarımda tekrar tekrar gördüğüm hatalar şunlar:

• Uzmanlığı genel bırakmak. "Bireysel ve çift terapisi, çocuk, ergen, yetişkin" diye her şeyi sıralayan sayfa, hiçbir konuda net değildir. Yapay zekâ da sizi hiçbir konuda öne çıkarmaz.
• Her yerde farklı unvan yazmak. Biri sitede "uzman psikolog", biri rehberde "terapist" yazar. Çelişki, güveni zayıflatır.
• Eski profilleri unutmak. Taşındığınız bir adres, bıraktığınız bir kurum, yıllar önce açılmış bir rehber profili hâlâ yayında olabilir. Yapay zekâ bunları da okur.
• Vaka anlatısı ya da yorum eklemek. "Danışan deneyimleri" bölümü eklemek cazip görünür, ama mesleki gizlilik açısından en riskli adımdır.
• Korkutan ya da teşhis koyan başlıklar. "Bu 5 belirti depresyon demektir" tarzı yazılar hem etik değildir hem de sizi yanlış beklentiyle tanıtır.
• Süreci anlatmamak. İlk seansta ne olur, nasıl ücretlendirilir, iptal nasıl yapılır gibi sorular cevapsız kalırsa danışan adayı tereddüt eder. Sistem de bu soruların cevabını sizden alamaz.

Yorum olmadan güven nasıl kurulur?

Başka sektörlerde yorumlar güvenin en güçlü kaynağıdır. Terapide bu yol büyük ölçüde kapalı; o yüzden güveni başka şeylerle kurmak gerekir.

İlki şeffaflıktır. Eğitiminiz, çalıştığınız alanlar, sınırlarınız ve neyi yapmadığınız açıkça yazılırsa kişi sizi tanıdığını hisseder. "Bu konuda çalışmıyorum, şu uzmana yönlendiririm" diyebilmek, güveni zayıflatmaz, artırır.

İkincisi tutarlılıktır. Sitedeki ses tonu, rehberdeki tanıtım ve sosyal hesaplardaki paylaşımlar birbirini tutmalı. Yapay zekâ da, okuyan insan da bu tutarlılığı fark eder.

Üçüncüsü sadeliktir. Yalın, yargılamayan, vaat vermeyen bir dil, korku içindeki bir okurun ihtiyaç duyduğu şeydir. Kısa bir "ilk görüşmede neler olur" sayfası bazen yüzlerce kelimelik bir tanıtım metninden daha çok iş görür.

Yetkili bir kurumdan alınmış bir üyelik ya da akreditasyon varsa, bunu doğrulanabilir biçimde göstermek de yardımcı olur. Hangi ifadeyi nasıl kullanabileceğinizi yine meslek kurallarınıza göre kontrol edin.

Pratikte neler yapılır?

GEO, yapay zekânın sizi doğru ve eksiksiz tanımasını sağlamaktır. Bir psikolog için çalışma genelde şöyle ilerler:

1. Durum tespiti. Yapay zekâ asistanlarına danışanlarınızın soracağı soruları sorarım, sizin adınızın geçip geçmediğine bakarım, yanlış bilgi varsa not ederim.
2. Bilgi sayfalarını netleştirme. Hakkımda, uzmanlık alanları ve çalışma biçimi sayfalarını açık, sade ve tutarlı hale getiririz.
3. Sorulara cevap veren içerik. "Kaygı terapisi nasıl işler?" gibi, danışanın gerçekten merak ettiği konularda bilgilendirici yazılar. Tanı ya da tavsiye değil, süreci anlatan içerik.
4. Dış kaynakları düzeltme. Rehber siteler ve profillerdeki unvan, adres ve alan bilgilerinin birbiriyle uyumu.

Bu işin klasik SEO ile ilişkisini psikologlar için SEO rehberimde anlattım. İkisi birbirini tamamlar; sağlam bir site olmadan GEO de zayıf kalır.

Danışanın sorularına nasıl içerik yazılır?

Yapay zekâya sorulan sorular genelde üç gruba ayrılır. Her grubun içeriği farklı kurulur.

Süreci anlatan sorular

"İlk seans nasıl geçer?", "Terapi kaç görüşme sürer?", "Online seans güvenli mi?" gibi sorular, kararı verme aşamasındaki kişinin sorularıdır. Burada cevap sade ve dürüst olmalı: ilk görüşmede neler konuşulur, sizin çalışma biçiminiz nedir, belirsiz olan nedir. Süre ve sonuç konusunda kesin cümle kurmamak güven verir.

Yöntemi tanıtan sorular

"EMDR nedir?", "Şema terapi kimler için uygun?" gibi sorularda amaç öğretmek, teşhis koymak değil. Yöntemin ne olduğunu, hangi konularda kullanıldığını ve sizin bu yöntemi nasıl uyguladığınızı anlatırsınız. Yapay zekâ bu tür açıklayıcı metinleri sık kaynak olarak kullanır.

Kime başvuracağını soran sorular

"Çocuk psikoloğu mu aile danışmanı mı?" gibi sorular, farkı anlatan bir yazıyla en iyi karşılanır. Bu yazıda herkes için doğru bir cevap vermeye çalışmayın; hangi durumda hangi uzmanın uygun olabileceğini genel çerçevede anlatın ve kişiyi bir ön görüşmeye davet edin.

Kriz durumlarında ne yazmalı?

Siteniz acil destek aracı değildir ve öyle görünmemelidir. İntihar düşüncesi ya da akut kriz gibi konulara değiniyorsanız, kişiyi acil yardım hatlarına ve yerel sağlık kuruluşlarına yönlendiren açık bir not koymak hem etik hem de güven açısından önemlidir. Bu notun ülkenize ve mesleki kurallarınıza uygun olduğunu kontrol edin.

Çalışma sırası: benimle ilerlerseniz

Süreci baştan sona bilmek isteyen çok kişi oluyor. Sıra genellikle şöyle işliyor:

Tanışma ve kapsam

Önce mesleğinizi, çalışma biçiminizi ve hedeflediğiniz danışan profilini dinlerim. Hangi konularda görünür olmak istediğinizi, hangilerinde istemediğinizi birlikte netleştiririz. Mesleki kurallarınız bu aşamada masaya konur; hangi ifadeleri hiç kullanmamam gerektiğini baştan yazılı olarak not ederim.

Durum raporu

Yapay zekâ asistanlarında danışanlarınızın soracağı soruları denerim. Adınızın geçip geçmediğini, geçiyorsa neyle ilişkilendirildiğini, yanlış bilgi olup olmadığını yazılı bir özet halinde size gösteririm. Bu özet, işin hangi kısmının gerçekten gerekli olduğunu da ortaya koyar.

Düzeltme ve yazım

Önce sitenizdeki temel sayfaları düzeltiriz, sonra eksik kalan konular için bilgilendirici yazılar hazırlarım. Her metni sizin onayınıza sunarım; mesleki açıdan uygun bulmadığınız bir cümle yayına girmez.

Dış kaynakların düzeltilmesi

Rehber siteler, harita profilleri ve sosyal hesaplardaki bilgileri sitenizle uyumlu hale getirirsiniz ya da birlikte getiririz. Bazı rehberler yalnızca sizin hesabınızdan düzenlenebilir.

Takip

Belirli aralıklarla aynı soruları yeniden sorar, neyin değiştiğine bakarım. Çıkan sonuçları abartmadan size anlatırım. Bir şey işe yaramadıysa bunu da açıkça söylerim; amaç iyi görünen bir rapor değil, neyin gerçekten değiştiğini bilmenizdir.

İsterseniz süreci yalnızca durum raporuyla sınırlayabilirsiniz. Raporu alıp düzeltmeleri kendiniz yapmak da makul bir yoldur; hangi parçayı bana bırakacağınız tamamen sizin kararınızdır.

Siteniz yapay zekâya hazır mı? Kısa kontrol listesi

Aşağıdaki sorulara "evet" diyemiyorsanız, başlamak için iyi bir yerdesiniz. Liste, hem sitenizi hem de dış profillerinizi kapsıyor; birkaç dakikada kendi başınıza geçebilirsiniz.

• Ana sayfanızda ya da hakkımda sayfanızda çalıştığınız konular açıkça yazıyor mu?
• Yaklaşımınız, bir danışanın anlayacağı dille anlatılmış mı?
• Unvanınız ve yetkiniz sitede, rehberde ve sosyal hesaplarda aynı mı?
• Adres, şehir, online ya da yüz yüze çalışma bilgisi güncel mi?
• İlk görüşmenin nasıl işlediği, iptal ve ödeme koşulları bir yerde yazıyor mu?
• Hiçbir sayfada danışan hikâyesi, yorum ya da tedavi vaadi yok mu?
• Sitenin telefondan okunması rahat mı, iletişim bilgisi kolay bulunuyor mu?

Bu liste sizi bir "puan"a götürmez. Hangi alanın eksik olduğunu görmek için bir başlangıçtır.

Kendiniz yapabilecekleriniz, uzmana bırakmanız gerekenler

Her şeyi birine devretmeniz gerekmez. Kendi başınıza yapabilecekleriniz çoktur.

Kendiniz yapabilecekleriniz

• Rehber sitelerdeki profillerinizi açıp unvan, adres ve alan bilgilerini kontrol etmek.
• Hakkımda sayfanıza uzmanlık alanlarınızı sade cümlelerle yazmak.
• Danışanlarınızın size en sık sorduğu soruları not almak; yazı konularının en iyi kaynağı bunlardır.
• Eski, kullanmadığınız profilleri kaldırmak ya da güncellemek.
• Sitenizi bir arkadaşınıza ya da tanımadığınız birine okutup "bu kişi ne konuda çalışıyor?" diye sormak; cevap net değilse yapay zekâ için de net değildir.

Uzmana bırakmanız gerekenler

• Yapay zekâ cevaplarını sistemli biçimde test etmek ve zaman içinde izlemek.
• Sitenin teknik yapısını, sayfa şemasını ve yapay zekânın okuyabileceği biçimde bilgi düzenini kurmak.
• Konuya hâkim ama etik sınırı gözeten bilgilendirici metinler yazmak; içeriklerin sizin mesleki onayınızdan geçmesi şartıyla.
• Dış kaynaklardaki çelişkileri bulup tek tek düzeltmek.

Dış kaynakları düzeltmek ilk bakışta kolay görünür, ama her rehberin kendi kuralı ve onay süreci vardır; bazen yalnızca profil sahibi değişiklik yapabilir. Bu yüzden işin bir kısmı sizin hesaplarınızdan yürür, ben de neyin nereden değiştirileceğini listelerim.

Tedavi içeriği ve mesleki yorum ise her zaman sizde kalır. Ben bilgiyi düzenlerim; neyin mesleğinize uygun olduğuna siz karar verirsiniz.

Ne beklemeli, ne beklememeli?

Süreç, hizmet verdiğiniz alanın ne kadar rekabetli olduğuna ve mevcut sitenizin durumuna göre değişir.

Dürüst olayım: yapay zekâ cevaplarında sürekli ilk sırada anılmanızı garanti edemem. Bu sistemler sürekli değişiyor ve kimin adının geçeceğini ben belirlemiyorum. Yapabildiğim, sizi tanıtan bilginin doğru, açık ve bulunabilir olmasını sağlamak. Sonuçlar da bir gecede gelmez; genellikle aylar içinde, sitenin ve dış kaynakların güncellenmesiyle yavaş yavaş görünür olur.

Yapay zekâ cevapları da sabit değil. Bugün adınızın geçtiği bir soruda yarın başka biri öne çıkabilir; o yüzden bu işi tek seferlik bir düzeltme değil, düzenli bakım gibi görmek gerekir. Takip ettiğimde bile yalnızca eğilimi anlatabilirim, kesin bir sıralama sözü veremem.

Bir de şunu söyleyeyim: bu işin amacı daha fazla danışan "toplamak" değil. Doğru kişinin sizi doğru alanda bulması. Uzmanlık alanınız dışındaki talepler size gelmesin diye de bilgilerin net olması işe yarar.

Sık sorulan sorular

Yapay zekâ beni önerirse danışan sayım artar mı?

Bunu garanti edemem. Ama danışan adayları artık ön araştırmasını yapay zekâyla yapıyor; adınızın orada doğru geçmesi, görünür olma şansınızı artırır.

Danışan yorumları olmadan güven nasıl kurulur?

Açık bir uzmanlık anlatımı, şeffaf unvan ve yetki bilgisi, sade bir süreç açıklaması ve tutarlı bir iletişim biçimiyle. Yorum kullanıp kullanamayacağınızı mesleki kurallarınıza göre kontrol edin.

Tek başıma çalışan bir terapistim, bu iş bana göre mi?

Evet. Hatta küçük, uzmanlaşmış pratiklerde net bilgi daha da belirleyici olur. Kapsamı bütçenize göre daraltabilirim.

İçeriklerde tedavi bilgisi vermem sakıncalı mı?

Genel bilgilendirme ile bireysel tavsiye ayrı şeylerdir. İçerikleri bilgilendirici tutuyor, tanı ve tedavi vaadinden kaçınıyorum. Son söz yine kendi meslek kurallarınızdadır.

Yapay zekâ cevapları herkese aynı mı çıkıyor?

Hayır. Aynı soru farklı asistanlarda, hatta farklı zamanlarda farklı cevap verebilir. Bu yüzden tek bir sonuca bakmak yerine birçok soruyu birkaç kez denemek gerekir.

Online terapi veren biri için bu işin farkı var mı?

Var. Online çalışıyorsanız şehirden çok dil, saat dilimi ve hangi ülkelerdeki kişilerle çalışabildiğiniz önem kazanır. Bu bilgilerin açık yazılması gerekir.

Rehber sitelerdeki profilim de önemli mi?

Evet. Yapay zekâ rehber profillerini sık kullanır. Sitenizle çelişen bir profil, sizin hakkınızdaki bilgiyi bulanıklaştırır.

Yazılar ne sıklıkla yayınlanmalı?

Sıklıktan çok kalite ve doğruluk önemli. Az sayıda, iyi düşünülmüş ve zaman zaman güncellenen yazı, çok sayıda yüzeysel yazıdan daha fazla iş görür. Küçük bir pratik için ayda bir ya da iki yazı çoğu zaman yeterlidir.

Sıradaki adım

Danışanlarınızın yapay zekâya sorduğu soruların cevabında sizin adınız nasıl geçiyor, bunu birlikte bakıp görebiliriz. Mesleğinizin hassasiyetlerini gözeterek ilerleyeceğim. Başlamak için GEO hizmeti sayfasından bana yazabilirsiniz.