Tohum, fide, yem, tarım makinesi ya da sulama ekipmanı satan bir firmanız var. Ürünleriniz sağlam, bölgede tanınıyorsunuz, belki yıllardır bayilerle ve tarlaları gezerek iş yapıyorsunuz. Ama artık çiftçi de, çiftlik sahibi de, hatta ziraat mühendisi de bir ürün ararken önce telefonuna bakıyor. "Damla sulama seti nereden alınır" ya da "süt sığırı yemi toptan" yazıyor ve karşısına sizin firmanız yerine rakipleriniz ya da büyük pazaryerleri çıkıyor. Tarım ve hayvancılık firmaları için SEO tam bu noktada devreye girer. Ben Ümit Kırkoç, İstanbul'da tek başıma çalışan bir web tasarımcı ve SEO danışmanıyım; bu yazıda SEO hizmetimin bu sektöre nasıl uygulandığını, neleri yapıp neleri yapmamanız gerektiğini sade bir dille anlatacağım.
SEO, kısaca, sitenizin Google'da müşterilerinizin yaptığı aramalarda görünmesini sağlayan çalışmadır. Reklamdaki gibi para ödediğiniz sürece değil, doğru kurulduğunda uzun süre iş getirir. Tarımda bunun ayrı bir önemi var, çünkü satış sezonlara bağlı, ürünler teknik ve çiftçi satın almadan önce çok araştırma yapıyor. Yazı boyunca jargon kullanmamaya çalışacağım; zorunlu bir terim çıkarsa hemen açıklayacağım.
Tarım sektöründe arama neden farklı işler?
Bir restoran ya da kuaför aramasından farklı olarak tarım aramaları üç özellik taşır. Birincisi mevsimdir: ekim zamanı gelmeden aylar önce insanlar tohum ve fide fiyatına, sulama sistemine bakmaya başlar. İkincisi teknik detaydır: bir yem satın alacak kişi hangi hayvan için, hangi dönemde, hangi içerikte yem istediğini bilir ve aramasına bunu yazar. Üçüncüsü ise yerel güvendir: çiftçi, ürünü kendisine ulaştırabilecek, sorun çıkınca gelip bakabilecek bir firma arar.
Bu üç özellik size şunu söylüyor: genel bir "ana sayfa ve hakkımızda" siteyle yetinmek yetmez. Siteniz, ürününüzü arayan kişinin kullandığı kelimelerle yazılmış sayfalara sahip olmalı. "Bahçe için damla sulama" yazan biriyle "sera için otomatik sulama kontrol ünitesi" yazan biri aynı kişi değil; aynı sayfayı da görmemeli.
Aşağıdaki görsel, tamamen uydurma bir örnekle arama sonucunun nasıl göründüğünü gösteriyor. Vurgulanan sonuç, ürünü, kullanım alanını ve bölgeyi ilk satırda söylüyor.
Fark şu: genel rehber sayfası pek çok ürünü ve bölgeyi karıştırıp hiçbirine tam cevap vermiyor. Net sayfa ise okuyan kişinin sorusuna doğrudan yanıt veriyor. Google da okuyanın gerçekten aradığını bulmasına yardım eden sayfayı öne çıkarmayı sever. Bunun garantisini ben de veremem, ama doğru yön budur.
Çiftçi nasıl arıyor?
Tarımda arama yapan kişi tek tip değil. Aşağıdaki gruplar, tohum, yem, makine ya da sulama satan her firmanın karşısına çıkar:
- Bireysel çiftçi: Kendi tarlası veya ahırı için ürün arar. Genellikle ürün adını, kullanım amacını ve bulunduğu ili yazar.
- Bayi ya da toptancı: Sizden toplu ürün alıp kendi bölgesinde satmak ister. "Toptan", "bayilik", "distribütör" gibi kelimeler kullanır.
- Kooperatif ve birlik yöneticisi: Üyeleri adına büyük ölçekli alım yapar, teknik şartname ve belge arar.
- Hobi ve küçük ölçekli üretici: Bahçe, sera ya da birkaç hayvanla uğraşır; sade, anlaşılır anlatım bekler.
Her grup aynı siteye gelir ama aynı şeyi aramaz. Bu yüzden önce kime sattığınızı netleştirmek gerekir.
Tabloyu okurken kendi firmanızı düşünün. Çoğu firma ağırlıkla bir ya da iki gruba satar ve sitesi hepsine aynı anda konuşmaya çalışır. Sonuç, kimseye tam hitap etmeyen bir metindir.
Bu sektöre özgü sorunlar
Genel gözlemlerime dayanarak söylüyorum: tarım firmalarının sitelerinde sık görülen birkaç sorun var ve hepsi çözülebilir.
Ürün katalogu PDF olarak duruyor. Birçok firmanın ürün bilgisi indirilebilir bir katalog dosyasının içinde. Google PDF'leri okuyabilir, ama bir PDF içindeki tek bir ürün için ayrı bir sayfa oluşmaz. Çiftçi "mısır tohumu" yazdığında sitenizdeki bir katalog dosyası, o ürüne özel hazırlanmış bir sayfayla yarışamaz.
Her ürün tek sayfada. Yirmi ürün tek bir "Ürünlerimiz" sayfasında alt alta yazılmış. Oysa her ürün, kendi kullanım amacı ve sorularıyla kendi sayfasını hak eder.
Teknik bilgi var, ama anlaşılır değil. Ürün içeriği, üretici sözlüğüyle yazılmış. Oysa arayan kişi çoğu zaman şunu bilmek ister: "Bu bana uyar mı, ne zaman kullanırım, nasıl sipariş veririm?"
Bölge belirsiz. Hangi illere teslimat yaptığınız, nerede bayiniz olduğu, nerede servis verdiğiniz yazmıyor. Çiftçi yerel güven arar; bunu bulamazsa vazgeçer.
Sezon dışında sessizlik. Site yılın çoğunda güncellenmiyor. Sezon başlayınca arama artıyor ama sayfalar hazır değil.
Mobil kullanım ihmal edilmiş. Çiftçilerin önemli bir kısmı siteye tarladan, telefonla bakar. Sayfa yavaş açılıyorsa ya da fiyat sormak için telefona basmak zorsa, kişi bir sonraki sonuca geçer.
Hangi sayfalar gerekir?
Bu sektörde temel sayfa yapısı kabaca şöyledir: bir ana sayfa, her ürün grubu için bir sayfa, öne çıkan her ürün için ayrı bir sayfa, hizmet verdiğiniz bölgeler için sayfalar, bayilik ya da toplu satış için bir sayfa, sıkça sorulan sorular ve iletişim. Bunların hepsini bir günde yapmak gerekmez; en çok satan ürünle başlanır.
Aşağıdaki görsel, bir ürün sayfasında hangi bilgilerin bulunması gerektiğini özetliyor.
Listedeki maddelerin çoğu aslında müşterinin size telefonda sorduğu sorulardır. Aynı soruları sayfada cevaplarsanız hem telefonda zaman kazanırsınız hem de Google'a sayfanın konusunu net anlatırsınız.
İki örnek senaryo
Aşağıdaki iki senaryo tamamen varsayımsaldır; gerçek bir firmayı ya da kişiyi anlatmıyor, sadece mantığı göstermek için kuruldu.
Örnek senaryo 1: Sulama ekipmanı satan küçük bir firma
Varsayalım ki bir firma damla sulama borusu, vana ve filtre satıyor. Sitesinde "Ürünlerimiz" başlığı altında on beş kalem var, her birinin yanında bir fotoğraf ve iki satır açıklama. Telefon çalıyor ama çoğu arayan fiyat soruyor ve çoğu zaman yanlış ürünü soruyor; çünkü hangi ürünün hangi arazi büyüklüğüne ve su kaynağına uygun olduğu sitede yazmıyor.
Yapılacak iş şu olurdu: önce firmanın telefonda en çok sorulan soruları listelenir. Sonra bu sorulardan yola çıkarak "sera için damla sulama", "bahçe için damla sulama", "tarla için damla sulama" gibi kullanım amacına göre sayfalar yazılır. Her sayfada ürün seçimine yardım eden kısa bir anlatım, hangi bölgelere gönderim yapıldığı ve nasıl teklif istenir bilgisi yer alır. Bir kullanım rehberi ve basit bir sulama planı örneği eklenir.
Burada beklenen sonuç "telefon sayısı arttı" değil, daha doğrusu şudur: arayan kişi artık ne istediğini bilerek ve daha nitelikli şekilde arıyor. Bu da satış sürecini kısaltır.
Örnek senaryo 2: Yem üreten orta ölçekli bir firma
İkinci varsayımsal firma süt sığırı, kanatlı ve küçükbaş için yem üretiyor. Sitesinde tek sayfa var: "Ürünlerimiz: yemler". Bayilik başvurusu için yalnızca bir telefon numarası yazıyor.
Burada çözüm hayvan türüne göre ayrılmış sayfalardır: süt sığırı yemi, kanatlı yemi, küçükbaş yemi. Her sayfada hangi dönem için olduğu (buzağılama, besi, süt verimi gibi), hammadde ve analiz bilgisinin ne kadar paylaşılabileceği, nasıl sipariş verilebileceği ve nereye teslimat yapıldığı yazılır. Bir de ayrı bir bayilik sayfası: bayi olmak isteyen kişi hangi koşulları bilmeli, nasıl başvurur, hangi bölgelerde bayi aranıyor.
Dikkat: yem ve veteriner ürünleri gibi konularda sağlık ya da hastalık vaadi vermemek gerekir. Mevzuata ilişkin kesin bir cümle kurmadan önce bir hukukçuya ya da ilgili kurumun resmî açıklamasına bakmak doğru olur.
Adım adım süreç
SEO çalışmasını rastgele işlerin toplamı sanmayın; belli bir sıra izler. Benim bu sektörde izlediğim sıra şöyledir:
1. Dinleme ve hedef belirleme. Önce neyi, kime, nerede sattığınızı konuşuruz. Hangi ürün kârlı, hangisi sezonluk, hangisi bayi üzerinden satılıyor, hangi bölgelere teslimat yapıyorsunuz? Bu konuşma olmadan yapılan her SEO çalışması tahmine dayanır.
2. Arama araştırması. Müşterinizin gerçekten ne yazdığına bakarım. Ürün adı mı yazıyor, sorun mu yazıyor, marka mı? Örneğin "ahır havalandırma" mı, yoksa "inek ahırı için fan" mı? İkisi farklı sayfa gerektirebilir.
3. Sayfa yapısı ve içerik. Hangi sayfaların yazılacağını, hangilerinin birleştirileceğini ve hangilerinin silineceğini belirlerim. Metinleri teknik jargondan arındırır ama doğruluğunu bozmam. Teknik bilgiyi sizden alırım; çünkü ürünü en iyi siz bilirsiniz.
4. Teknik düzenleme. Hız, mobil görünüm, sayfa başlıkları, ürün bilgisinin Google'ın anlayacağı biçimde işaretlenmesi gibi teknik işleri yaparım. Bunların çoğu ziyaretçinin gözüne görünmez ama arama motorunun sitenizi anlamasını sağlar.
5. Ölçme ve düzeltme. Hangi sayfa ziyaret alıyor, kim telefon ediyor ya da form dolduruyor, hangi arama işe yaramıyor, buna bakılır ve plan buna göre güncellenir.
Sezon takvimiyle çalışmak
Tarımda SEO'nun en önemli farkı zamanlamadır. İçeriği sezon geldiğinde yayınlarsanız geç kalırsınız; çünkü Google'ın yeni bir sayfayı tanıması ve değerlendirmesi zaman alır. Sezonluk ürünlerde yayın takvimini sezonun aylar öncesine çekmek gerekir.
Takvimin mantığı basit: sezon öncesinde sayfayı hazırlar, sezon başlamadan yayına alır, sezon içinde gelen soruları sayfaya ekler, sezon sonunda ise neyin işe yaradığını inceler ve bir sonraki yıl için sayfayı yenilersiniz. Aynı sayfayı her yıl silip yeniden açmak yerine eskiyi güncellemek de değer biriktirir.
Ürün ve bölge sayfaları nasıl kurulur?
Tarım firmalarında en verimli sayfalar genellikle iki türdür: ürün sayfası ve bölge sayfası. Ürün sayfası "bu ne işe yarar" sorusunu yanıtlar. Bölge sayfası ise "bana ulaşır mı, burada servis var mı" sorusunu.
Bölge sayfalarında dikkat edilecek bir nokta var: yalnızca şehir adını değiştirip aynı metni kopyalamayın. Google bunu fark eder ve bu tür sayfaları değersiz sayabilir. Her bölge sayfası, o bölgeye özgü gerçek bilgi içermeli: o ilde hangi ürünlerin daha çok tercih edildiği, teslimat süresi, bayinin ya da servis noktasının adresi, varsa o bölgenin iklim ve toprak koşullarına uygun öneriler. Bilgi yoksa sayfa yazmayın; boş sayfa hiç sayfadan kötüdür.
Bu düzende ziyaretçinin ilk gördüğü şey sayfanın konusu olmalı. Ardından kime uygun olduğu, teslimat ve servis bilgisi, sık sorulan sorular ve en altta iletişim gelir. Telefon numarasının ve WhatsApp bağlantısının sayfanın her yerinden erişilebilir olması, tarladan bakan biri için çok önemlidir.
Bayi ve toptan satış sayfası
Birçok tarım firması satışının önemli bir kısmını bayilerle yapar. Bayilik arayan kişi, genelde bireysel çiftçiden farklı kelimeler kullanır ve farklı şeyler bilmek ister. Ayrı bir bayilik sayfası şunları anlatmalı: hangi ürünlerin bayiliği veriliyor, bayide hangi destek (eğitim, stok, pazarlama) var, hangi bölgelerde bayi aranıyor, başvuru nasıl yapılır. Bu sayfayı genel ürün sayfalarına karıştırmayın; iki kitlenin ihtiyacı farklıdır.
Yapay zekâ aramaları ve tarım
Son dönemde insanların bir kısmı Google yerine ChatGPT gibi yapay zekâ araçlarına soru soruyor. "Küçük bir sera için hangi sulama sistemi uygun?" diye soran birine araç, birkaç kaynaktan derlediği bir cevap veriyor. Bu cevapta adı geçmek, bu tür aramalarda görünür olmak demek. Buna kısaca GEO, yani yapay zekâ cevaplarında görünürlük çalışması denir.
Bunun için gizli bir yöntem yok. Yapay zekâ araçları, net, doğru ve kaynağı belli bilgi içeren sayfaları daha kolay kullanır. Yani sorulara açıkça cevap veren, kısa ve düzenli yazılmış sayfalar hem Google'da hem bu araçlarda işe yarar.
Elbette bu araçların hangi kaynağı seçeceğini kimse bilemez ve garanti edemez. Ama sayfalarınızı soru-cevap mantığıyla düzenlemek maliyetsiz bir hazırlıktır.
Sık yapılan hatalar
Tarım firmalarında SEO çalışmasını boşa çıkaran hataların çoğu aslında basit ve önlenebilir:
Garanti veren birine inanmak. "Bir ayda birinci sayfa" ya da "kesin birinci sıra" diyen herkesten uzak durun. Arama sonuçlarını kimse tek başına kontrol edemez; dürüst bir uzman bunu baştan söyler.
Başka sitenin metnini kopyalamak. Üretici firmanın ya da ithalatçının ürün açıklamasını olduğu gibi yapıştırmak çok yaygın. Aynı metin yüzlerce sitede varsa Google sizinkini neden öne çıkarsın? Kendi cümlelerinizle, kendi deneyiminizle yazın.
Sağlık ve verim vaadi vermek. "Süt verimini kesin artırır" ya da "hastalıkları önler" gibi ifadeler hem güven sarsar hem de mevzuat açısından sorun yaratabilir. Kesin iddia kurmadan önce bir hukukçuya ya da ilgili kurumun açıklamasına danışın.
Yalnızca fiyat odaklı olmak. Fiyat önemli, ama çiftçi çoğu zaman önce ürünün kendisine uyup uymadığını anlamak ister. Fiyat listesi yerine "teklif al" yolunu açık tutun ve fiyatın neye göre değiştiğini anlatın.
Mobili düşünmemek. Sayfa yavaşsa ya da iletişim butonu görünmüyorsa, ziyaretçi sizi bulmuş olsa bile kaybedersiniz.
İletişim bilgisini farklı yerlerde farklı yazmak. Sitede, Google işletme profilinde ve sosyal medyada telefon, adres ve firma adı aynı olmalı. Tutarsızlık hem müşteriyi hem arama motorunu şüpheye düşürür.
Sonucu ölçmemek. Ziyaretçi sayısı güzel görünür ama asıl soru şudur: kaç kişi iletişime geçti? Ölçmeyen çalışma, neyin işe yaradığını da bilemez.
Kendiniz ne yapabilirsiniz, ne zaman uzman gerekir?
SEO'nun her adımı için bir uzmana ihtiyacınız yok. Kendi başınıza yapabileceğiniz işler var:
- Müşterilerinizin telefonda en çok sorduğu soruları yazıp bir listede toplayın. Bu liste, ileride yazılacak sayfaların ham maddesidir.
- Google işletme profilinizi açın ya da güncelleyin: doğru adres, telefon, çalışma saatleri ve fotoğraflar ekleyin.
- Her ürününüz için kısa ama özgün bir açıklama yazın; üreticinin metnini kopyalamayın.
- Siteniz telefonda nasıl açılıyor, kendiniz bir gün deneyin.
- Memnun müşterilerden, izinleriyle, işletme profilinize yorum bırakmalarını rica edin.
Uzman desteği ise şu durumlarda mantıklıdır: sitenizin yapısı bozuksa ve yeni sayfa eklemek zorsa, hangi aramaları hedefleyeceğinizi bilmiyorsanız, birden fazla dilde ya da bölgede sayfa gerekiyorsa, ya da sayfalarınız var ama bir türlü ziyaretçi almıyorsa. Karar vermek için aşağıdaki şemayı kullanabilirsiniz.
Bu şema bir hüküm değil, bir yön gösterici. Siteniz sağlamsa ve yalnızca içerik eksikse kendiniz çok yol alabilirsiniz; altyapı sorunluysa önce onu düzeltmek gerekir.
Maliyeti neyin belirlediği
Bu yazıda rakam vermeyeceğim; çünkü doğru bir rakam, işinizi görmeden söylenemez. Ama fiyatın neye göre değiştiğini açıkça söyleyebilirim:
- Ürün ve sayfa sayısı: Beş ürünlü bir firma ile iki yüz kalemli bir firma aynı iş yükünü taşımaz.
- Mevcut sitenin durumu: Siteyi baştan kurmak mı gerekiyor, yoksa var olanı düzeltmek mi?
- Rekabet: Çok sayıda rakibin yarıştığı bir ürün grubu, daha fazla emek ister.
- Bölge ve dil sayısı: Birkaç ile hizmet veren firma ile ihracat yapan ve çok dilli sayfa isteyen firmanın ihtiyacı farklıdır.
- İçerik üretimi: Metinlerin, görsellerin ve teknik bilgilerin kim tarafından hazırlanacağı.
- Süre ve süreklilik: Tek seferlik bir düzenleme mi, yoksa aylar boyunca devam eden bir çalışma mı istiyorsunuz?
Ucuz görünen bir teklif sonradan eksik çıkabilir, pahalı görünen bir teklif de gereksiz kalemler taşıyabilir. Teklifte hangi işin ne zaman teslim edileceği yazıyor mu, buna bakın.
Benimle çalışma şekli
Ben tek başıma çalışıyorum; yani sizinle konuşan kişi işi yapan kişidir, aradaki katman yoktur. Önce firmanızı, ürünlerinizi ve hedeflerinizi dinlerim. Ardından sitenizin mevcut durumuna bakar, neyin gerçekten gerekli olduğunu sade bir dille yazarım. Gereksiz iş eklemem; sitenizin buna ihtiyacı yoksa söylerim. Tarım sektöründe ürün bilgisini siz bilirsiniz, arama dünyasını ben bilirim; iyi çalışma bu iki bilginin buluşmasından çıkar.
Çalışma süresince ne yaptığımı, neden yaptığımı ve sonuçları anlaşılır biçimde anlatırım. Sıra ya da satış garantisi vermem; yapabileceğim şey doğru işi, doğru sırayla, açık biçimde yapmaktır.
Sıkça Sorulan Sorular
Tohum veya yem gibi sezonluk ürünler için SEO yine de işe yarar mı?
Evet, ama zamanlama farklı olur. Sezonluk ürünlerde sayfayı sezondan önce hazırlayıp yayına almak gerekir. Aynı sayfayı her yıl güncelleyerek geliştirmek, sıfırdan başlamaktan daha verimlidir.
Pazaryerlerinde satış yapıyorum, kendi sitem için SEO gerekli mi?
Pazaryerleri hızlı satış sağlayabilir ama müşteri ilişkisi ve marka, o platformun kurallarına bağlıdır. Kendi siteniz, ürününüzü ve güveninizi sizin kontrolünüzde anlatabileceğiniz tek yerdir. İkisini birlikte yürütmek de mümkündür.
Sonuç ne kadar sürede görülür?
Kesin bir süre veremem; çünkü rekabete, sitenin durumuna ve ürüne göre değişir. Genellikle yeni sayfaların tanınması ve değerlendirilmesi birkaç hafta ile birkaç ay arasında sürebilir. Sezonluk ürünlerde bu yüzden erken başlamak önemlidir.
Yaptığınız işlerde ilk sırayı garanti eder misiniz?
Hayır. Arama sonuçlarını tek başına kontrol eden yoktur. Garanti veren kişiye temkinli yaklaşın. Ben doğru sayfaları kurarım, ölçerim ve düzeltirim; sonucu o zaman birlikte değerlendiririz.
Ürün fotoğrafı ve teknik bilgi paylaşmak sakıncalı mı?
Genellikle hayır; müşteriyi bilgilendirmek güven verir. Ancak ticari sır sayılabilecek içerik, formül ya da fiyat bilgisini paylaşıp paylaşmayacağınıza kendiniz karar verirsiniz. Hukuki bir endişeniz varsa bir hukukçuya danışın.
Bayilerim kendi sitesini açarsa sorun olur mu?
Her zaman sorun olmaz ama aynı ürün metninin birçok sitede tekrarlanması zayıflatıcı olabilir. Bayilerinize kendi cümleleriyle yazabilecekleri bir içerik rehberi vermek iyi bir çözümdür.
Sitemin dili yalnızca Türkçe, yurt dışına satış için ne yapmalıyım?
İhracat yapıyorsanız hedef ülkenin dilinde ayrı sayfalar gerekir. Çeviri yeterli değildir; alıcıların o dilde ne yazdığına bakmak gerekir. Bu, işin kapsamını ve maliyetini elbette değiştirir.
SEO ile Google reklamı arasında hangisini seçmeliyim?
İkisi farklı iş görür. Reklam hızlı görünürlük sağlar ama bütçe bittiğinde durur. SEO daha yavaş ama kalıcıdır. Çoğu firma için ikisinin dengeli kullanımı mantıklıdır; karar bütçenize ve sezon takviminize göre verilir.
Sonuçta amaç, siteye gelen her kişiyi adım adım bir talebe yaklaştırmaktır; aşağıdaki görsel bu yolu özetliyor.
Tarım ve hayvancılık firmanız için hangi sayfaların gerektiğini, nereden başlanacağını ve nelerin sizi bekleyen hata olduğunu birlikte konuşmak isterseniz, SEO hizmeti sayfamdan bana ulaşabilirsiniz; ürünlerinizi ve hedeflerinizi dinleyip size dürüstçe ne yapılabileceğini anlatırım.