Sitenizi yaptırdığınız gün her şey yolundadır. Sayfalar açılır, form çalışır, telefon numaranız doğrudur. Sonra aylar geçer, siz işinize bakarsınız ve site "zaten çalışıyor" diye kimse ona dönüp bakmaz. Bir sabah bir müşteri arayıp "sitenize girmeye çalıştım, tehlikeli uyarısı çıktı" der. Ya da randevu formunun aylardır size ulaşmadığını fark edersiniz.
Ben müşterilerimde bu durumu çok sık görüyorum. Site sahibi, sitenin de araba gibi düzenli servis istediğini bilmez. Bu yazıda web sitesi bakımının ne olduğunu, ihmal edilince işinize nasıl zarar verdiğini, sizin kendi başınıza neleri kontrol edebileceğinizi ve bakımı yapacak kişiden ne istemeniz gerektiğini anlatıyorum.
Web sitesi bakımı tam olarak ne demek?
Web sitesi bakımı, sitenizin yayına girdikten sonra güvenli, hızlı ve doğru bilgiyle çalışmaya devam etmesi için düzenli yapılan işlerin tamamıdır. Bir dükkânın temizliği, kasanın kontrolü ve tabelanın yerinde durması gibi düşünebilirsiniz. Dükkân açıkken bunlar sizi fark ettirmez; ihmal edilince müşteri hemen görür.
Sitenizin arkasında birkaç parça çalışır. Sunucu, yani sitenizin dosyalarının durduğu ve her ziyaretçiye gönderildiği bilgisayar. Site yazılımı, yani sayfalarınızı yöneten sistem. Alan adı, yani sitenizin internet adresi. Bu parçaların her birinin yenilenmesi, güncellenmesi ya da kontrol edilmesi gerekir.
Bakım yapılmazsa işinize ne olur?
Sorunlar genelde bir günde çıkmaz, yavaş yavaş birikir. En sık gördüklerim şunlar:
- Güvenlik sorunu: Eski yazılımlardaki bilinen açıkları kötü niyetli otomatik programlar kendiliğinden tarar. Siteniz ele geçirilirse Google ziyaretçilere tehlike uyarısı gösterebilir ve müşteriniz sayfaya hiç girmez.
- Yavaşlama: Zamanla birikmiş dosyalar ve büyük görseller sayfayı yavaşlatır. Telefonda bekleyen kişi geri dönüp rakibinize gider.
- Bozuk sayfalar ve formlar: Bir güncelleme ya da eski bir ayar yüzünden iletişim formu sessizce çalışmaz olabilir. Bunu genellikle kaybettiğiniz müşteriden öğrenirsiniz.
- Eski bilgi: Artık geçerli olmayan telefon, adres, çalışma saati ya da hizmet listesi güveni sarsar.
- Adresin kaybı: Alan adı ya da barındırma yenilemesi unutulursa site tamamen kapanabilir.
Bu sorunların çoğu erken fark edilirse kısa sürede çözülür. Geç kalınırsa hem daha uzun sürer hem de müşteri kaybına dönüşür.
Kendi sitenizde bir sorun olup olmadığını nasıl anlarsınız?
Teknik bilgi gerekmeden yapabileceğiniz basit bir kontrol turu var. Ayda bir, on dakikanızı ayırın:
- Sitenizi telefonunuzdan ve bilgisayardan açın. Açılış hızı size yavaş geliyor mu?
- İletişim formunu kendiniz doldurup gönderin. Mesaj size ulaştı mı?
- Telefon numaranıza ve adresinize bakın. Hâlâ doğru mu?
- Menüdeki birkaç bağlantıya tıklayın. "Sayfa bulunamadı" çıkan var mı?
- Adres çubuğunda kilit simgesi ya da "güvenli değil" uyarısı var mı?
- Sitenizi Google'da kendi işletme adınızla aratın. Sonuçta garip bir başlık ya da uyarı görünüyor mu?
Google'ın ücretsiz PageSpeed Insights aracına site adresinizi yazarak da sitenizin telefonda ne kadar hızlı açıldığına dair genel bir fikir alabilirsiniz. Bu kontrollerden biri bile size tuhaf geldiyse, bakım eksik olabilir.
Bakım işi kimin sorumluluğunda: sizin mi, uzmanın mı
Her işi sizin yapmanız gerekmez. Ayrımı şöyle yapabilirsiniz:
| Sizin yapabilecekleriniz | Uzmanın yapacakları |
|---|---|
| Telefon, adres, çalışma saati gibi bilgileri güncel tutmak | Site yazılımı ve eklentilerin güvenli güncellenmesi |
| Formu ayda bir deneme amaçlı göndermek | Düzenli yedek alınması ve yedeğin geri yüklenebildiğinin denenmesi |
| Yeni hizmet ve fotoğrafları eklemek | Güvenlik taraması, virüs kontrolü |
| Alan adı ve barındırma yenileme tarihlerini takvime yazmak | Hız ölçümü ve iyileştirme |
| Müşteri yorumlarını ve gelen mesajları takip etmek | Bozuk bağlantıların bulunup düzeltilmesi |
Bir arıza olduğunda "kim müdahale edecek, ne kadar sürede dönecek" sorusunun cevabı baştan belli olmalı.
Yedekleme neden tek başına bir konu?
Yedek, sitenizin bir kopyasıdır. En iyi önlemler bile her sorunu engelleyemez. Bir hata olduğunda yedek varsa site saatler içinde geri gelir; yoksa yıllarca biriktirdiğiniz içerik gidebilir.
İyi bir yedek düzeni şunları içerir: otomatik alınması, kopyaların yalnızca sitenin durduğu sunucuda değil başka bir yerde de saklanması ve zaman zaman geri yükleme denemesi yapılması. Hiç denenmemiş bir yedeğin çalıştığını bilemezsiniz. Bakımı yapan kişiye "son yedek ne zaman alındı, nerede duruyor, geri yüklemeyi hiç denediniz mi" diye sorun.
Bakım hizmeti alırken ne sormalısınız?
Bir teklif aldığınızda ya da mevcut kişiyle konuşurken şu soruları sorabilirsiniz:
- Hangi işler bakım kapsamına dahil, hangileri ayrıca ücretlendirilir?
- Yedekler ne sıklıkla alınıyor ve nerede saklanıyor?
- Site çöktüğünde ne kadar sürede haberim olur, ne kadar sürede düzelir?
- Bana düzenli rapor gelecek mi, gelecekse neleri içerecek?
- Alan adı ve barındırma hesapları kimin adına kayıtlı? Yenileme uyarıları kime gidiyor?
- Sözleşmeyi bitirirsem sitemin erişimlerini ve dosyalarını teslim alabilir miyim?
Son iki soru özellikle önemli. Alan adı bir başkasının adına kayıtlıysa, iş ilişkiniz bozulduğunda sitenizin kontrolünü kaybedebilirsiniz.
Ne sıklıkla ve ne kadar sürer?
Bakım tek seferlik değil, düzenli bir iştir. Kabaca şöyle düşünebilirsiniz: yedek ve güvenlik kontrolleri sık, güncellemeler haftalık ya da aylık, içerik ve hız kontrolleri birkaç ayda bir, kapsamlı genel denetim yılda bir. Küçük bir tanıtım sitesi için bakım genellikle sizden çok az zaman ister; asıl iş uzmanın tarafındadır. Sizden beklenen, bilgileri güncel tutmanız ve bir şey tuhaf görünürse haber vermenizdir.
Sık sorulan sorular
Sitem küçük ve az ziyaret alıyor, yine de bakım şart mı?
Evet. Kötü niyetli programlar sitenin büyüklüğüne bakmaz, açık bulduğu her siteyi dener. Küçük sitelerde sorunlar genellikle daha geç fark edilir, bu yüzden düzenli kontrol daha da değerlidir.
Siteme hiç dokunmazsam ne olur?
Kısa sürede fark etmeyebilirsiniz ama güvenlik açıkları ve eski bilgiler birikir. Bir gün site açılmaz, yavaşlar ya da uyarı verir. O noktada sorunu çözmek düzenli bakımdan genellikle daha zahmetli olur.
Bakım Google'daki görünürlüğümü etkiler mi?
Dolaylı olarak evet. Yavaş, hatalı ya da güvenlik uyarısı veren siteler ziyaretçiyi kaybeder ve arama motorlarında da geride kalabilir. Kesin sonuç vaat edilemez ama düzenli bakım bu riskleri azaltır.
Bakım sırasında sitem kapanır mı?
Rutin işlerin çoğu site açıkken yapılır. Büyük bir güncelleme gerekirse uzman bunu ziyaretçinin az olduğu saatlere planlar ve önce ayrı bir kopyada dener.
Web sitesi bakımı görünmez bir iştir, ama sitenizin müşteri getirmeye devam etmesini sağlar. Sitenizin en son ne zaman kontrol edildiğini bilmiyorsanız, önce yukarıdaki kısa listeyle kendiniz bir tur atın. Eksik gördüğünüz yerleri bir uzmanla konuşmak için not alın.
Eski, yavaşlamış ya da güvenmediğiniz bir siteniz varsa, web sitesi yenileme hizmetimi inceleyerek nereden başlanabileceğine bakabilirsiniz.