Sitenizi yaptırdınız, yapım bedelini ödediniz, iş bitti sandınız. Aylar sonra e-postanıza "alan adınızın süresi doluyor" ya da "sunucu yenileme" başlıklı bir mesaj geliyor. Ne olduğunu tam anlamadığınız bir fatura, üstelik kimin adına kesildiği belli değil.
Bu durum çok sık yaşanıyor. Çünkü web sitesi bir dükkân tabelası gibi bir kere yapılıp bırakılan bir şey değil; kirası, elektriği, temizliği olan bir dükkâna benziyor. Bu yazıda yapım bedeli ile her yıl süren giderlerin farkını, hangi kalemin ne işe yaradığını ve ödenmezse ne olacağını sade bir dille anlatacağım. Hiçbir rakam vermeyeceğim; amaç, sorulacak soruları öğretmek.
Bir kerelik bedel ile yıllık giderler arasındaki fark
Yapım bedeli, sitenin tasarlanması, sayfaların hazırlanması ve yayına alınması için ödediğiniz tek seferlik iştir. Bu bedeli ödediğinizde elinizde çalışan bir site olur.
Yıllık giderler ise sitenin yayında kalması ve güvenli çalışması için düzenli ödenen kalemlerdir. Bunlar yapım bedeline dahil değilse, ilk yılın sonunda sürpriz olarak karşınıza çıkar. Sorun kalemlerin varlığında değil, size önceden söylenmemesinde. Web sitesi yıllık gider kalemlerini baştan bilen işletme sahibi, ilk yılın sonunda şaşırmaz; bütçesini ona göre yapar ve hangi ödemenin neye karşılık geldiğini tek tek söyleyebilir. Bilmeyen ise gelen her faturaya "bu da neyin nesi" diye bakar ve çoğu zaman gecikmiş bir ödemenin sonuçlarıyla uğraşır.
Her yıl süren kalemler
Aşağıdaki tablo, bir işletme sitesinde en sık karşılaşılan kalemleri özetliyor. Sizin sitenizde hepsi olmayabilir; olmayanı teklifte "yok" diye yazdırın.
| Kalem | Ne işe yarar | Ne sıklıkla ödenir |
|---|---|---|
| Alan adı | Sitenizin internet adresi, yani "sizinsite.com" kısmı | Genellikle yılda bir |
| Hosting | Sitenizin dosyalarının durduğu, günün her saati açık bilgisayar (sunucu) kirası | Aylık ya da yıllık |
| Güvenlik sertifikası | Adres çubuğundaki kilit simgesi; ziyaretçi ile site arasındaki bilgiyi korur | Bazı hosting paketlerinde dahil, bazılarında yıllık |
| Bakım ve güncelleme | Sitenin yazılımını güncel tutar, yedek alır, bozulanı düzeltir | Aylık ya da yıllık |
| Lisanslı eklenti veya tema | Sitede kullanılan ücretli hazır parçalar (randevu modülü, form aracı gibi) | Genellikle yılda bir |
| İçerik eklemeleri | Yeni sayfa, yeni fotoğraf, fiyat listesi güncellemesi | İhtiyaç oldukça |
| SEO çalışması | Sitenin Google'da bulunmasını sağlayan sürekli çalışma | Genellikle aylık |
Bu kalemler ödenmezse ne olur
Bunu bilmek, hangi kalemi ihmal edemeyeceğinizi gösterir.
- Alan adı: Süresi dolup yenilenmezse adres boşa düşer. Başkası alabilir; telefonunuzdaki, kartvizitinizdeki, Google'daki adresiniz bir başkasının olur.
- Hosting: Ödeme kesilirse site kapanır. Müşteri adresinizi açtığında hata sayfası görür.
- Güvenlik sertifikası: Süresi dolarsa tarayıcı ziyaretçiye "bu site güvenli değil" uyarısı gösterir. Randevu almak isteyen kişi çoğunlukla geri döner.
- Bakım ve güncelleme: Hemen fark edilmez ama yazılım eskidikçe site yavaşlar, bozulur, kötü niyetli kişilerin hedefi olabilir.
- Lisanslı eklenti: Lisans bitince güncelleme ve destek durur; bazen o özellik çalışmayı bırakır.
Hosting ile alan adı sık karıştırılır. Alan adı adresiniz, hosting ise binanızdır. Biri yenilenmezse diğeri tek başına işe yaramaz.
İçerik eklemeleri ve SEO neden ayrı bir kalem
Site yayına girdiğinde işiniz bitmiyor. Yeni bir hizmet başlattığınızda, çalışma saatiniz değiştiğinde, bir kampanya yaptığınızda sitede güncelleme gerekir. Bunu kimin, hangi şartla yapacağı baştan belli olmalı; yoksa küçük bir değişiklik için bile teklif beklersiniz.
SEO ise ayrı bir konu. Sitenin yapılması ile Google'da bulunması aynı iş değil. Yapım bedeli çoğu zaman yalnızca temel ayarları kapsar; düzenli içerik, iyileştirme ve takip ayrı bir çalışmadır. Bu yüzden "SEO dahil mi?" sorusunu net cevaplatın. Dahilse neyi kapsadığını, ne kadar süreceğini yazdırın.
Faturalar kimin adına kesiliyor
Bunu en az konuşulan ama en çok sorun çıkaran konu diye görüyorum. Alan adı ve hosting hesabı çoğu zaman siteyi yapan kişinin adına açılıyor. Aranız bozulursa ya da o kişi işi bıraktığında adresinizin ve sitenizin kontrolü sizde olmayabilir.
Sizin kontrol edebilecekleriniz:
- Alan adı kaydının sahip bilgisinde sizin ya da şirketinizin adının yazdığından emin olun.
- Hosting hesabına sizin de giriş yapabildiğinizi görün.
- Yenileme hatırlatma e-postalarının sizin adresinize de gittiğini doğrulayın.
- Ödeme faturalarının şirketiniz adına kesildiğini kontrol edin.
Bunları kendiniz kurcalamanız gerekmiyor. Siteyi yapan kişiden yazılı olarak istemeniz yeterli.
Teklif alırken hangi soruların cevabını yazılı isteyin
Teklif karşılaştırırken yapım bedeline bakmak kolay. Ama asıl fark, "sonraki yıllarda ne ödeyeceğim?" sorusunun cevabında ortaya çıkıyor. Uzmandan şunları yazılı isteyin:
- Yapım bedeline hangi yıllık kalemler dahil, hangileri dahil değil?
- İlk yıldan sonra hangi kalemler için ödeme yapacağım ve ne sıklıkla?
- Alan adı ve hosting kimin adına kayıtlı olacak?
- Bakım kapsamında tam olarak ne yapılıyor, bir sorun olursa ne kadar sürede dönülüyor?
- Sözleşme bittiğinde sitemin dosyalarını ve hesap bilgilerini teslim alacak mıyım?
İyi bir uzman bu soruları rahatça cevaplar. Cevaptan kaçınan ya da "sonra bakarız" diyen biri, sonradan çıkacak bir sürprizin habercisi olabilir.
Sık sorulan sorular
Yapım bedelini ödediysem sonraki yıllarda hiçbir şey ödemem mi?
Genellikle ödersiniz. Alan adı ve hosting gibi kalemler, site yayında kaldığı sürece devam eder. Bunların bedeline yapım ücretinin dahil olup olmadığını teklifte açıkça sorun.
Alan adı benim adıma değilse ne olur?
Kayıt sahibi siz değilseniz adres üzerindeki hakkınız zayıflar. Anlaşmazlıkta adresinizi geri almak zorlaşabilir. Kayıt bilgisinde sizin adınızın yazması en güvenli yoldur.
Bakım paketi şart mı?
Yasal bir zorunluluk değil ama site yazılımı zamanla güncelleme ister. Bakımı kimin yapacağı belli değilse, sorun çıktığında acil ve plansız bir gider çıkar. Bakımı ister paketle ister ihtiyaç oldukça yaptırın, kapsamı yazılı olsun.
Yenilemeyi unutmamak için ne yapabilirim?
Alan adı ve hosting yenileme tarihlerini takvime not alın ve hatırlatma e-postalarının sizin adresinize de gittiğinden emin olun.
Yıllık giderleri baştan bilmek, siteyi bir masraf kalemi olmaktan çıkarıp planlanabilir bir yatırıma çevirir. Yeni bir site düşünüyorsanız teklif görüşmesinde bu soruları birlikte netleştirelim. Ayrıntılar için Web sitesi yaptırma sayfama bakabilirsiniz.