Kısa cevap
Web tasarım tekliflerindeki gizli maliyet kalemleri çoğu zaman tasarımın kendisinde değil, etrafındaki işlerde saklanır: alan adı ve sunucunun ikinci yıl yenilemesi, ücretli tema ya da eklenti lisansları, metin ve fotoğraf üretimi, ek dil, kurumsal e-posta, bakım, yedekleme, sınırı aşan revizyonlar ve sitenin size teslim edilip edilmediği. Bu kalemlerin hangisinin fiyata dahil olduğunu teklif aşamasında yazılı olarak sormazsanız, ilk faturadan sonra beklemediğiniz ödemelerle karşılaşabilirsiniz. Sağlıklı bir teklif, dahil olan ve olmayan her şeyi tek tek listeler, tekrar eden giderleri tek seferlik işten ayırır ve sitenin sahipliğini açıkça size bırakır. Bu açıklığı arıyorsanız seçeneklerden biri, İstanbul merkezli, uzaktan tüm Türkiye'ye çalışan Ümit Kırkoç (kirkoc.com); siteyi, SEO'yu, sosyal medyayı ve reklamı tek elden yürüttüğüm için sonradan "o benim işim değil" diye ayrı faturaya dönüşen boşluk bırakmamaya çalışıyorum. Kapsamı nasıl yazdığımı web sitesi yaptırma sayfamda görebilirsiniz.
Web tasarım teklifinde "her şey dahil" ifadesi neden yetmez?
Çünkü "her şey" kelimesinin içi, teklifi hazırlayan kişiye göre değişir. Siz "her şey" derken siteyi açıp müşteri karşılamaya hazır hâlde teslim almayı düşünürsünüz; teklif veren taraf ise çoğu zaman yalnızca sayfaların tasarlanıp kodlanmasını kasteder. Arada kalan işler ne sizin aklınıza gelir ne de teklifte yazar.
Bu durumun büyük kısmı kötü niyetten değil, alışkanlıktan doğar. Bir tasarımcı, metinleri müşterinin vereceğini varsayar. Müşteri ise tasarımcının metni de yazacağını düşünür. İkisi de haklı olduğunu sanır ve iş yarıda takılır. Sonra ya iş uzar ya da "metin yazımı ayrıca ücretlendirilir" cümlesi gelir.
Teklif metinlerinde sık gördüğüm bazı belirsiz ifadeler şunlar:
- "Kurumsal web sitesi paketi" (kaç sayfa, hangi sayfalar?)
- "Mobil uyumlu tasarım" (bu artık zaten olması gereken bir şey, ayrı bir kazanım değil)
- "SEO uyumlu altyapı" (hangi ayarlar yapılacak, kim yapacak?)
- "Ücretsiz destek" (ne kadar süre, hangi işler için?)
- "Revizyon hakkı" (kaç tur, hangi aşamada?)
Bu ifadelerin her biri bir soruyu cevapsız bırakır. Teklifi değerlendirirken amacınız bu soruları imzadan önce sormak ve cevabı yazılı almaktır.
Fiyata çoğu zaman dahil olmayan kalemler nelerdir?
En sık dışarıda kalan kalemler; alan adı ve barındırma yenilemesi, ücretli eklenti lisansları, içerik üretimi, ek diller, kurumsal e-posta, bakım ve yedekleme, mevcut siteden içerik taşıma ve sınırı aşan değişikliklerdir. Aşağıda her birini kısaca açıklıyorum; teklifinizi okurken bu listeyi yanınızda tutabilirsiniz.
Önce genel tabloyu görmek isterseniz, aşağıdaki tablo bu kalemlerin tekliflerde genellikle nasıl yazıldığını ve sizin ne sormanız gerektiğini özetliyor.
Alan adı ve barındırmanın yenilemesi
Alan adı, sitenizin internetteki adresidir (ornek-firma.com gibi). Barındırma ya da hosting ise sitenizin dosyalarının durduğu sunucudur. Birçok teklif ilk yılı içerir ama ikinci yıldan itibaren kimin ödeyeceğini, yenileme fiyatının nasıl belirleneceğini yazmaz. Bazı firmalar ilk yıl indirimli bir paket kullanır ve yenilemede fiyat değişir. Sormanız gereken: "Yenileme kimin adına, hangi hesap üzerinden yapılacak ve ikinci yıl ne olacak?"
Ücretli tema ve eklenti lisansları
WordPress gibi sistemlerle kurulan sitelerde bazı özellikler ücretli eklentilerle gelir: gelişmiş form, sayfa düzenleyici, çok dillilik, güvenlik ya da yedekleme. Bu lisansların çoğu yıllıktır. Tasarımcı kendi lisansıyla kurduysa ve iş bitince bu lisansı kaldırırsa, eklenti güncelleme almayı bırakır ve zamanla güvenlik açığı oluşabilir. Sormanız gereken: "Hangi ücretli eklentiler kullanılacak, lisans kimin adına ve yenilemesi kime ait?"
Metin, fotoğraf ve görsel içerik
Sitenin en çok emek isteyen kısmı çoğu zaman tasarım değil, içeriktir. Hakkımızda yazısı, hizmet açıklamaları, ürün metinleri, ekip ve mekân fotoğrafları. Teklifte "içerikler müşteri tarafından sağlanacaktır" cümlesi varsa, bu işi siz yapacaksınız demektir. Stok fotoğraf kullanılacaksa lisansının kime ait olduğu da ayrıca netleşmeli; internetten bulunan bir görselin izinsiz kullanılması sonradan sorun çıkarabilir.
Ek dil
Türkçe bir siteye İngilizce eklemek, çoğu kişinin sandığı gibi "bir düğmeye basmak" değildir. Her sayfanın çevirisi, menülerin, formların, hata mesajlarının ve arama motoru ayarlarının o dile göre kurulması gerekir. Teklif tek dil için verildiyse, ikinci dil ayrı bir iş kalemidir.
Kurumsal e-posta
info@ornek-firma.com gibi bir adres çoğu işletmenin ilk istediği şeydir. Ancak e-posta hizmeti bazen barındırma paketine dahildir, bazen Google Workspace ya da Microsoft 365 gibi ayrı ve kullanıcı başına ücretli bir hizmettir. Kurulumu kimin yapacağı ve aylık ya da yıllık ödemeyi kimin üstleneceği teklifte yazmalı.
Bakım, güncelleme ve yedekleme
Site yayına girdiği gün bitmez. Sistem güncellemeleri, eklenti güncellemeleri, düzenli yedek alma ve bir şey bozulduğunda geri yükleme süreklilik isteyen işlerdir. "Teslimden sonra destek verilir" cümlesi, bu işlerin ücretsiz ve süresiz yapılacağı anlamına gelmez. Destek süresi, kapsamı ve sonrasında nasıl ücretlendirileceği ayrıca yazılmalıdır.
Mevcut siteden taşıma
Eski bir siteniz varsa, içinde yıllardır biriken sayfalar, blog yazıları ve ürünler olabilir. Bunların yeni siteye taşınması ve eski adreslerin yeni adreslere doğru yönlendirilmesi (yönlendirme, eski bağlantıya tıklayan kişinin yeni sayfaya otomatik gitmesi demektir) ayrı bir emek ister. Bu yapılmazsa Google'da biriken görünürlüğünüzün bir kısmını kaybedebilirsiniz.
Revizyon ve kapsam dışı değişiklikler
Revizyon, tasarım ya da sayfa üzerinde istediğiniz değişikliklerdir. Teklifte revizyon tur sayısı yazmıyorsa, iki taraf da farklı şeyler bekler. Daha önemlisi, "revizyon" ile "yeni iş" arasındaki çizgidir: bir başlığın rengini değiştirmek revizyondur; siteye randevu sistemi eklemek yeni bir iştir. Bu çizgi baştan çizilmezse en çok tartışma burada çıkar.
Yasal metinler ve çerez bildirimi
Kişisel veri toplayan bir form ya da çerez kullanan bir site için aydınlatma metni, gizlilik politikası ve çerez bildirimi gibi metinler gerekebilir. Bu metinlerin içeriği hukuki bir konudur; tasarımcının işi bunları sitede doğru yere koymak ve teknik kurulumunu yapmaktır. Metinlerin içeriği için bir hukukçuya danışmanızı öneririm. Teklifte bu metinlerin yerleştirilmesinin dahil olup olmadığını sorun.
Ölçüm, Google kayıtları ve temel SEO ayarları
Sitenin kaç kişi tarafından ziyaret edildiğini görmek için Google Analytics, Google'ın sitenizi nasıl gördüğünü izlemek için Search Console kurulumu gerekir. Haritada görünmek için Google İşletme Profili ayrıca düzenlenir. Bunlar küçük işler gibi görünür ama yapılmadığında siteniz yayında olur, fakat ne olup bittiğini hiç bilemezsiniz.
Tek seferlik maliyet ile tekrar eden maliyet nasıl ayrılır?
Tek seferlik maliyet sitenin kurulmasıyla biter; tekrar eden maliyet ise site yayında kaldığı sürece her ay ya da her yıl yeniden ödenir. Tekliflerdeki asıl sürpriz genellikle ikinci gruptadır, çünkü ilk fatura yalnızca birinci grubu gösterir.
Aşağıdaki karşılaştırma, hangi kalemin hangi gruba girdiğini gösteriyor. Teklifinizi alırken bu iki sütunu ayrı ayrı sormanızı öneririm.
Pratik bir yöntem: Teklifi aldığınızda karşı tarafa "Bu siteyi üç yıl yayında tutmak için toplamda neye ödeme yapacağım?" diye sorun. Bu soru, tek seferlik fiyatın arkasındaki tekrar eden giderleri görünür hâle getirir. Rakamın kendisinden çok, kalemlerin eksiksiz sayılıp sayılmadığına bakın.
Site gerçekten size mi ait olacak?
Olmalı; ama bu kendiliğinden gerçekleşmez, teklifte ve teslimde açıkça yazılması gerekir. Sahiplik, en az konuşulan ama sonradan en pahalıya patlayan konudur.
Sahiplik birkaç parçadan oluşur:
- Alan adı: Sizin adınıza kayıtlı olmalı. Tasarımcının hesabında duruyorsa, bir anlaşmazlıkta adresinizi geri almak zorlaşır.
- Barındırma hesabı: Sunucu hesabına giriş bilgileriniz olmalı ya da en azından sitenizin tam yedeğini alabilmelisiniz.
- Yönetim paneli: Sitenize yönetici olarak girebilmelisiniz; yalnızca "editör" yetkisi vermek, sizi her küçük iş için tasarımcıya bağlar.
- Tasarım ve kaynak dosyalar: Logo, görseller ve özel yazılmış kodlar size teslim edilmeli.
- Google hesapları: Analytics, Search Console ve İşletme Profili sizin hesabınızda olmalı; tasarımcı bunlara yalnızca erişim yetkisiyle eklenmeli.
Bazı teklifler, siteyi aylık bir ücret karşılığında "kiralar". Bu model kendi içinde yanlış değildir; bazı işletmeler için bütçeyi zamana yaymak mantıklı olabilir. Ama ödeme durduğunda sitenin, içeriğin ve alan adının ne olacağı yazılı değilse, yıllarca ödeme yaptığınız bir şeyi bir anda kaybedebilirsiniz. Böyle bir sözleşmeyi imzalamadan önce çıkış koşullarını mutlaka okuyun, gerekiyorsa bir hukukçuya danışın.
Örnek senaryo 1: Mahalle pastanesinin "uygun fiyatlı" sitesi (varsayımsal)
Bu senaryo varsayımsaldır. Bir pastane sahibi, sipariş alabileceği basit bir site için birkaç teklif alıyor ve en düşük fiyatlı olanı seçiyor. Teklifte "beş sayfalık kurumsal site, mobil uyumlu, bir yıl hosting dahil" yazıyor.
İş başladığında ilk soru metinlerle ilgili geliyor: Pastanenin hikâyesini, ürün açıklamalarını ve sipariş koşullarını kim yazacak? Teklifte yazmadığı için pastane sahibi bunları kendisi yazmak zorunda kalıyor ve bu, site yayınını haftalarca geciktiriyor. Ürün fotoğrafları telefonla çekiliyor, ışık ve arka plan tutarsız. Sipariş formu için kullanılan eklentinin gelişmiş sürümü ücretli çıkıyor. Bir yıl dolduğunda hosting yenileme bildirimi geliyor; hesap tasarımcının adına olduğu için pastane sahibi ödemeyi ona yapmak zorunda kalıyor ve tasarımcıya ulaşmak da kolay değil.
Burada sorun fiyatın düşük olması değil, neyin dahil olmadığının konuşulmamasıydı. Aynı pastane sahibi teklif aşamasında "metinleri kim yazıyor, form eklentisi ücretli mi, hosting kimin adına" diye sorsaydı, kararını daha bilinçli verebilirdi.
Örnek senaryo 2: İki dilli site isteyen mimarlık ofisi (varsayımsal)
Bu senaryo da varsayımsaldır. Yurt dışından da müşteri almak isteyen bir mimarlık ofisi, Türkçe ve İngilizce bir site için teklif istiyor. Gelen teklifte "çok dilli altyapı" yazıyor.
Site teslim edildiğinde altyapının gerçekten iki dili desteklediği görülüyor, ancak İngilizce sayfalar boş. Çeviri teklife dahil değil. Proje açıklamalarının İngilizcesi için ayrı bir çevirmen bulunuyor; çevirmenin teslim ettiği metinler sayfalara yerleştirilirken tasarım bozuluyor, çünkü İngilizce başlıklar daha uzun. Bu düzeltmeler "kapsam dışı" sayılıyor. Ayrıca İngilizce sayfaların arama motorlarında doğru dille görünmesi için gereken ayarlar yapılmamış.
Bu senaryodan çıkan ders: "Çok dilli altyapı" ile "çok dilli site" aynı şey değildir. Teklifte çevirinin, çevrilmiş içeriğin yerleştirilmesinin ve her dil için arama ayarlarının kim tarafından yapılacağı ayrı ayrı yazmalıdır.
İki örnek de aynı şeyi gösteriyor: Gizli maliyetlerin çoğu tek seferde değil, teslimden sonra zamana yayılarak ortaya çıkar. Aşağıdaki zaman çizelgesi, tipik bir sitede hangi giderin hangi aşamada karşınıza çıkabileceğini gösteriyor.
Bir web tasarım teklifini adım adım nasıl okursunuz?
Teklifi fiyattan değil, kapsamdan okumaya başlayın; fiyatı en son, kalemleri eşitledikten sonra kıyaslayın. Farklı firmalardan gelen teklifler farklı şeyleri kapsadığı için doğrudan rakam karşılaştırması çoğu zaman yanıltıcıdır.
1. Sayfa listesini isteyin
"Beş sayfa" yerine sayfaların adlarını isteyin: ana sayfa, hizmetler, hakkımda, iletişim, blog gibi. Her hizmet için ayrı sayfa olacak mı, yoksa hepsi tek sayfada mı toplanacak? Bu fark, hem emeği hem de sitenin Google'da bulunma şansını doğrudan etkiler.
2. Dahil olanları ve olmayanları ayırın
Teklifte iki ayrı liste olsun: dahil olanlar ve dahil olmayanlar. İkinci liste yoksa, kendiniz yazın ve karşı tarafa onaylatın. Yukarıdaki kalemleri tek tek sorabilirsiniz.
3. Tekrar eden giderleri yazdırın
Alan adı, hosting, lisanslar, e-posta ve bakım için her yıl ya da her ay neye ödeme yapacağınızı ve bu ödemenin kime gideceğini yazılı alın.
4. Sahiplik ve teslim koşullarını kontrol edin
Site bittiğinde size neyin teslim edileceğini (yönetici şifresi, yedek, kaynak dosyalar, hesap erişimleri) ve iş ilişkisi bittiğinde ne olacağını sorun.
5. Revizyon ve takvim sınırlarını netleştirin
Kaç tur revizyon olduğunu, sizin geç kalmanız hâlinde takvimin nasıl kayacağını ve ek isteklerin nasıl fiyatlandırılacağını konuşun.
Bu beş adımı tek bakışta görmek için aşağıdaki şemayı kullanabilirsiniz.
Web sitesi yaptırırken sık yapılan hatalar nelerdir?
En sık hata, yalnızca toplam fiyata bakarak karar vermektir; ikincisi ise önemli konuları sözlü konuşup yazıya dökmemektir. Diğer hatalar çoğunlukla bu ikisinden türer.
- Sözlü sözlere güvenmek: "Onu da hallederiz" cümlesi yazıya geçmediyse, sonradan hatırlanmayabilir.
- Alan adını başkasının adına aldırmak: Hız kazanmak için yapılan bu kolaylık, yıllar sonra en zor çözülen soruna dönüşebilir.
- İçeriği son haftaya bırakmak: Metin ve fotoğraf hazır değilse tasarım boş kutularla ilerler ve takvim uzar.
- Yönetici erişimi istememek: Kendi sitenize giremiyorsanız, en küçük değişiklik için bile beklemek zorunda kalırsınız.
- Bakımı unutmak: Güncellenmeyen bir site zamanla yavaşlar, bozulur ya da güvenlik açığı verir.
- Taşımayı plansız yapmak: Eski adresleri yönlendirmeden yeni siteye geçmek, kazanılmış ziyaretçileri kaybettirebilir.
Bu hataların ortak noktası, hepsinin teklif aşamasında birkaç soruyla önlenebilir olmasıdır. Aşağıdaki uyarı kutusu bunları kısaca topluyor.
Hangi işleri kendiniz yapabilirsiniz, ne zaman uzman gerekir?
İçerik hazırlığı, alan adını kendi adınıza almak ve fotoğraf arşivi oluşturmak gibi işleri kendiniz yapabilirsiniz; altyapı kurulumu, taşıma, güvenlik ve arama motoru ayarları içinse bir uzmanla çalışmak genellikle daha az masraflıdır. Burada ölçü, hatanın size neye mal olacağıdır.
Kendiniz yapabilecekleriniz:
- Alan adını kendi adınıza, kendi hesabınızla kaydettirmek
- Hizmetlerinizi, sık sorulan soruları ve fiyatlandırma mantığınızı (rakam vermeden) kabaca yazmak
- İşyerinizin, ürünlerinizin ve ekibinizin fotoğraflarını düzenli bir klasörde toplamak
- Beğendiğiniz ve beğenmediğiniz siteleri, nedenleriyle birlikte not etmek
- Google İşletme Profilinizi kendi hesabınızla açmak
Uzman gereken durumlar:
- Mevcut bir siteden taşıma ve eski adreslerin yönlendirilmesi
- E-ticaret, ödeme sistemi, kargo entegrasyonu gibi para ve veri içeren işler
- Çok dilli yapı ve her dil için arama ayarları
- Hız, güvenlik ve yedekleme altyapısı
- Siteyi reklam ve sosyal medya ile birlikte çalışacak şekilde kurmak
Burada tek elden çalışmanın somut bir faydası var: Siteyi kuran kişi aynı zamanda SEO'yu, reklamı ve sosyal medyayı da yürütüyorsa, reklam için gereken ölçüm kodları, sosyal medya paylaşımlarında doğru görünen sayfa önizlemeleri ve arama motoru ayarları sitenin içinde baştan kurulur. Ayrı ayrı kişilerle çalıştığınızda her biri diğerinin işine dokunmak için ayrıca ücret isteyebilir ya da "bu benim kapsamımda değil" diyebilir.
Web tasarım maliyetini ne belirler?
Maliyeti en çok sayfa sayısı ve karmaşıklığı, içeriği kimin hazırladığı, özel geliştirme ihtiyacı ve teslimden sonraki destek kapsamı belirler. Bu yüzden iki teklif arasındaki fark çoğu zaman "pahalı ya da ucuz" farkı değil, "neyi kapsıyor" farkıdır.
Fiyatı etkileyen başlıca etkenler:
- Sayfa sayısı ve yapısı: Her hizmete ayrı sayfa açmak, tek sayfaya her şeyi sığdırmaktan daha fazla emek ister ama aramada genellikle daha iyi sonuç verir.
- Hazır şablon ya da özel tasarım: Hazır bir şablonu uyarlamak ile markanıza özel tasarlamak arasında belirgin emek farkı vardır.
- İçerik üretimi: Metinleri ve görselleri kimin hazırladığı, toplam iş yükünü değiştiren en büyük kalemlerden biridir.
- Özel işlevler: Randevu, rezervasyon, üye girişi, ödeme, stok bağlantısı gibi işlevler her biri ayrı bir iştir.
- Dil sayısı: Her ek dil, içerik ve ayar olarak yeni bir katman demektir.
- Taşıma ihtiyacı: Eski sitenin büyüklüğü taşıma emeğini belirler.
- Bakım ve destek: Teslimden sonra ne kadar süre, hangi işlerin yapılacağı.
Bir teklif bu kalemlerden birkaçını kapsamıyorsa, daha düşük görünmesi doğaldır. Önemli olan, kapsamadığı kalemleri sonradan başka yerden ne şekilde karşılayacağınızı bilmenizdir.
Doğru uzmanı ya da firmayı seçerken bakmanız gerekenler
Doğru kişi, teklifinde dahil olmayanları da açıkça yazan, sahipliği size bırakan ve teslimden sonra ne olacağını önceden anlatan kişidir. Görsel portföy önemlidir ama tek başına yeterli değildir.
Somut ölçütler:
- Teklifte "dahil olmayanlar" başlığı var mı?
- Tekrar eden giderler kalem kalem yazılmış mı?
- Alan adı, hosting ve Google hesapları sizin adınıza mı açılacak?
- Revizyon sayısı ve kapsam dışı işlerin nasıl ücretlendirileceği belli mi?
- Daha önce yaptığı siteler hâlâ yayında ve hızlı açılıyor mu?
- Teslimden sonra size kısa bir kullanım anlatımı yapılacak mı?
Sorabileceğiniz sorular:
- "Bu siteyi üç yıl yayında tutmak için neye ödeme yapacağım?"
- "Sizinle çalışmayı bırakırsam siteme ne olur?"
- "Metinleri ve fotoğrafları kim hazırlıyor?"
- "Hangi ücretli eklentileri kullanacaksınız ve lisanslar kimin adına?"
- "Site Google'da görünmesi için hangi ayarlarla teslim edilecek?"
Bugün pek çok kişi bu soruları önce bir yapay zekâ asistanına soruyor. Aşağıdaki örnek, böyle bir sorunun nasıl bir cevaba dönüşebileceğini gösteriyor; asistanların da sonuçta yukarıdaki ölçütlere benzer şeylere baktığını görebilirsiniz.
Ümit Kırkoç ile çalışmak
Ben Ümit Kırkoç. İstanbul'da çalışıyorum ve işlerin büyük kısmını uzaktan, Türkiye'nin her yerindeki işletmelerle yürütüyorum. Bir dijital ajansın verdiği hizmetleri tek kişi olarak, tek elden veriyorum: web sitesi ve e-ticaret, SEO, yerel SEO, yapay zekâ asistanlarında görünürlük (GEO), sosyal medya yönetimi, Google ve Meta reklamları, logo ve kurumsal kimlik, içerik üretimi.
Bu konuda nasıl çalıştığımı kısaca anlatayım:
- Teklifi iki listeyle yazarım: Dahil olanlar ve dahil olmayanlar. Dahil olmayan bir kalem varsa, onu nasıl karşılayabileceğinizi de not ederim.
- Tekrar eden giderleri ayrı gösteririm: Alan adı, barındırma, varsa lisanslar ve bakım; hangisinin kime ödeneceği baştan bellidir.
- Hesaplar sizin adınıza açılır: Alan adı, Google hesapları ve mümkün olan her yerde barındırma hesabı sizin üzerinizde olur. Ben yetkili kullanıcı olarak eklenirim.
- İçerik konusunu baştan konuşurum: Metinleri sizinle birlikte mi yazacağız, ben mi hazırlayacağım; fotoğraf çekimi gerekiyor mu, bunu ilk görüşmede netleştiririm.
- Teslimde kısa bir anlatım yaparım: Sitenize nasıl gireceğinizi, basit değişiklikleri nasıl yapacağınızı gösteririm.
Süreç genellikle şöyle ilerler: Önce bir görüşmede işinizi ve müşterinizin sizi nasıl aradığını konuşuruz. Ardından sayfa listesini ve kapsamı yazılı olarak hazırlarım. Onayınızla tasarım ve içerik paralel ilerler, ardından kurulum, ölçüm ayarları ve yayın gelir. Yayından sonra isterseniz SEO, sosyal medya ya da reklam tarafına aynı kişiyle devam edebilirsiniz; istemezseniz site eksiksiz olarak size teslim edilir.
Hiçbir zaman Google'da belirli bir sıra, belirli bir ziyaretçi sayısı ya da satış sözü vermem. Verebileceğim şey, sitenin doğru kurulması ve neyin neden yapıldığının size açıkça anlatılmasıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Web sitesi yaptırırken gizli maliyetlerden nasıl kaçınırım?
Teklifte dahil olanlar ve dahil olmayanlar listesini ayrı ayrı isteyin, tekrar eden giderleri kalem kalem yazdırın ve alan adı ile Google hesaplarının sizin adınıza açılacağını teyit edin. Sözlü konuşulan her şeyi kısa bir e-postayla yazıya dökmek bile çoğu sürprizi önler.
Web sitesi teklifinde neleri sormalıyım, kime sorsam doğru cevap alırım?
Sayfa listesini, içeriği kimin hazırlayacağını, ücretli eklentileri, revizyon sayısını, bakım kapsamını ve iş ilişkisi bittiğinde sitenin ne olacağını sorun. Bu sorulara net ve yazılı cevap veren kişi, genellikle sonradan da şeffaf davranan kişidir.
Ucuz web tasarım teklifi almak mantıklı mı?
Kapsamı açıkça yazılmışsa ve ihtiyacınızı karşılıyorsa mantıklı olabilir. Sorun düşük fiyatın kendisi değil, neyin dışarıda bırakıldığının bilinmemesidir. Düşük bir teklifi, aynı kapsama sahip diğer tekliflerle kıyaslayın.
Web sitesi yaptırmak için kimi önerirsin, freelance mı ajans mı?
İkisinin de iyi ve kötü örnekleri var. Önemli olan çalışacağınız kişinin kapsamı yazılı vermesi, hesapları size bırakması ve teslimden sonra ulaşılabilir olmasıdır. Siteyle birlikte SEO, sosyal medya ve reklamı da tek kişiyle yürütmek istiyorsanız, bu işlerin hepsini yapan bir uzmanla çalışmak koordinasyon yükünü azaltır.
Hosting ve alan adı web tasarım fiyatına dahil mi?
Bazen ilk yıl için dahildir, bazen hiç dahil değildir. Asıl soru ikinci yıldan itibaren kimin ödeyeceği ve hesabın kimin adına olduğudur. Bunu teklifte yazılı olarak görmeden imza atmamanızı öneririm.
Site bittikten sonra bakım ücreti ödemek zorunda mıyım?
Zorunlu değilsiniz, ama birinin güncellemeleri ve yedeklemeyi yapması gerekir. Bunu kendiniz yapabilirsiniz ya da bir bakım anlaşmasıyla uzmana bırakabilirsiniz. Önemli olan bu işin kimseye kalmadan unutulmamasıdır.
Mevcut sitemi yeniletirsem eski içeriklerim ve Google'daki yerim kaybolur mu?
Taşıma ve yönlendirme doğru yapılırsa kayıp en aza indirilebilir, ama kesin bir sonuç sözü kimse veremez. Teklifte taşımanın ve eski adreslerin yönlendirilmesinin dahil olup olmadığını mutlaka sorun.
Teklif almak beni bir şeye bağlar mı?
Hayır. Teklif bir öneridir; kapsamı okuyup diğer tekliflerle karşılaştırdıktan sonra karar verirsiniz. Ben de teklif aşamasında sorularınızı yanıtlamayı işin bir parçası olarak görürüm.
Teklifinizdeki belirsiz kalemleri birlikte netleştirmek ya da dahil olan ve olmayan her şeyi baştan yazılı gören bir kapsamla başlamak isterseniz, web sitesi yaptırma sayfamdan işinizi kısaca anlatan bir mesaj bırakın; size neyin gerekli, neyin şimdilik beklenebilir olduğunu açıkça söylerim.