Haftalardır beklediniz. Tasarımcı "hazır" dedi, linki gönderdi, siz açtınız ve içinize bir şey oturdu. Renkler sizin işinize benzemiyor, yazılar size ait değil gibi, telefonda bir şeyler yerinde durmuyor. Ama tam olarak neyin yanlış olduğunu da söyleyemiyorsunuz. "Yeni sitemi beğenmedim" cümlesi kafanızda dönüyor ve bunu nasıl dile getireceğinizi bilmiyorsunuz.
Bu his çok yaygındır ve çoğu zaman haklıdır. Ama tek başına "beğenmedim" demek, tasarımcıya yol göstermez. Bu yazıda hoşnutsuzluğunuzu somut maddelere nasıl çevireceğinizi, sözleşmedeki revizyon hakkına nasıl bakacağınızı, tasarımcıyla nasıl konuşacağınızı ve düzeltme mi baştan yapma mı kararını nasıl vereceğinizi anlatıyorum.
Önce "beğenmedim"i maddelere çevirin
Hoşnutsuzluk genellikle üç kaynaktan gelir: görünüş, içerik ve işleyiş. Hangisi olduğunu ayırmak, konuşmanın yarısını çözer. Kâğıda şu soruları yazın ve sitenin her sayfasını bunlarla gezin:
- Görünüş: Renkler, yazı tipi, fotoğraflar işletmemi yansıtıyor mu? Rakip sitelerin yanında nasıl duruyor?
- İçerik: Metinler benim müşterime konuşuyor mu, yoksa herkesin yazabileceği genel cümleler mi? Fiyat, adres, çalışma saati, telefon gibi bilgiler doğru mu?
- İşleyiş: Telefonda rahat açılıyor mu? Randevu, iletişim ya da arama düğmesine iki dokunuşta ulaşılıyor mu? Sayfalar geç mi açılıyor?
- Anlaşılırlık: Ne iş yaptığım, nerede olduğum ve nasıl ulaşılacağım ilk bakışta anlaşılıyor mu?
Her madde için bir cümle yazın: "Ana sayfadaki fotoğraf bizim ofisimiz değil, stok bir görsel." "Hizmetler sayfasında iki hizmetimin adı eksik." "Telefonda iletişim düğmesini bulmak için aşağı kaydırmam gerekiyor." Bu üç cümle, "beğenmedim"den çok daha değerlidir.
Zevk meselesi mi, gerçek sorun mu?
Şunu da dürüstçe ayırmak gerekir. "Mavi yerine yeşil olsaydı" bir zevk tercihidir. "Müşteri telefon numaramı bulamıyor" ise işinize zarar veren bir sorundur. İkisi de değerlidir ama aynı ağırlıkta değildir. Listenizi "işime zarar verenler" ve "tercihlerim" olarak ikiye bölün. Tasarımcıya önce birincisini götürün.
Sözleşmedeki revizyon hakkına bakın
Çalışmaya başlarken bir teklif, sözleşme ya da en azından yazılı bir mesajlaşma olmuştur. Şimdi onu açın ve şunlara bakın:
- Kaç tur düzeltme hakkı var? Birçok çalışmada belirli sayıda revizyon turu kararlaştırılır.
- Neler kapsama giriyor? Metin, fotoğraf, sayfa sayısı, telefon uyumu gibi başlıklar yazılı mı?
- Teslim nasıl tanımlanmış? "Onayınızla teslim" mi, yoksa "yayına alındığında teslim" mi?
- Onay verdiğiniz bir aşama oldu mu? Taslağı onayladıysanız, sonradan köklü değişiklik istemek ek iş sayılabilir.
Bu maddeleri hukuki bir yorumla değil, olağan bir iş anlaşması gözüyle okuyun. Sözleşmeniz yoksa ya da belirsizse ve iş büyükse, bir hukukçuya danışmak yerinde olur. Ama çoğu durumda mesele hukuka gitmeden, açık bir konuşmayla çözülür.
Tasarımcıyla nasıl konuşulur?
Konuşmanın tonu sonucu belirler. Birkaç pratik öneri:
- Suçlamayın, tarif edin. "Bu hiç olmamış" yerine "Şu üç noktada beklentim karşılanmadı" deyin.
- Yazılı gönderin. Listenizi e-posta ya da mesajla yollayın. Telefonda söylenenler unutulur, yazılı liste iki tarafı da korur.
- Örnek gösterin. Beğendiğiniz iki üç site ya da hoşunuza giden bir görsel, bin kelimeden daha açıktır. Amaç kopyalamak değil, yönü anlatmaktır.
- Sorun ile çözümü ayırın. Önce "sorun şu" deyin, sonra tasarımcıya "sen nasıl çözersin?" diye sorun. Bazen sizin aklınızdaki çözüm en iyisi olmaz.
- Kendi payınızı da düşünün. Metinleri, fotoğrafları ya da bilgileri zamanında verdiniz mi? Başlangıçta ne istediğinizi net anlatabildiniz mi? Bu sorgulama kendinizi suçlamak için değil, konuşmayı adil kılmak içindir.
Tasarımcınız makul biri ise listeyi ciddiye alır. Ben de bir işte müşterinin beklentisi tutmadıysa önce neyin tutmadığını anlamak isterim, çünkü aynı yanlış anlamayı bir sonraki turda tekrarlamak kimseye yaramaz.
Düzeltme mi, baştan yapma mı?
Bu karar, listenizin niteliğine bağlıdır.
| Listenizde ne ağır basıyor? | Muhtemel yol |
|---|---|
| Renk, fotoğraf, yazı boyutu, birkaç metin | Düzeltme yeterli olur |
| Eksik ya da yanlış bilgi | Düzeltme, hızlı çözülür |
| Menü düzeni, sayfa yapısı, telefonda kullanım | Kapsamlı düzeltme, bazen yeniden kurgu |
| Site işinizi yanlış anlatıyor, hedef kitle yanlış | Yeniden planlama gerekebilir |
| Sitenin arka plandaki yazılımı (altyapı) yavaş, sık bozuluyor, güncellenemiyor | Baştan yapma gündeme gelebilir |
Genel bir kural: sorunlar yüzeydeyse düzeltin, temeldeyse baştan yapmayı düşünün. Yüzeydeki sorun boyayla, temeldeki sorun yeni bir plan ile çözülür. Baştan yapmak cazip görünür ama sıfırdan başlamak zaman ve emek demektir; düzeltmeyle çözülecek bir şey için buna girmeyin. Öte yandan temel yanlışsa üstüne yapılan her düzeltme kısa ömürlü olur.
Bir daha yaşamamak için baştan yapılacaklar
Hangi yolu seçerseniz seçin, bir sonraki çalışmada şunları baştan netleştirin:
- Kimin için yapılıyor? Müşterinizin kim olduğunu, ne aradığını yazılı anlatın.
- Siteden ne bekliyorsunuz? Telefon çaldırsın mı, randevu mu aldırsın, yoksa güven mi versin? Hedef tek cümleyle yazılmalı.
- Ara onaylar. İlk taslak, sayfa yapısı ve son hâl olmak üzere aşamalı onay isteyin. Her şeyi sonda görmek sürprizlerin kaynağıdır.
- Gerçek içerik. Kendi fotoğraflarınız ve kendi cümleleriniz başta hazır olsun. Boş kalan yerlere sonradan doldurulan metinler, sitenin "size benzememesi"nin en yaygın nedenidir.
- Telefonda birlikte bakmak. Her aşamada sitenin telefondaki hâline birlikte bakın.
- Yazılı kapsam. Kaç tur revizyon, hangi sayfalar, kim neyi teslim edecek; hepsi yazıya geçsin.
Sık sorulan sorular
Siteyi beğenmediğim için ödememi durdurabilir miyim?
Bu, sözleşmenize ve yapılan işin kapsamına bağlıdır. Önce sorunları yazılı olarak bildirin ve düzeltme hakkınızı kullanın. Anlaşmazlık büyürse bir hukukçudan görüş almak doğru olur.
Tasarımcı "sen onaylamıştın" diyorsa ne yapmalıyım?
Hangi aşamada neyi onayladığınıza birlikte bakın. Taslakta görmediğiniz ya da sonradan değişen bir şey varsa bunu örnekle gösterin. Bazen onay verdiğiniz şey bir taslaktır, nihai hâl değildir.
Başka bir tasarımcıya götürebilir miyim?
Evet, ama önce siteye ve alan adına kimin sahip olduğunu netleştirin. Giriş bilgileriniz elinizde olmalı. Yeni birine götürmeden önce mevcut tasarımcıyla bir düzeltme turu denemek çoğu zaman daha sağlıklıdır.
Sitem güzel ama müşteri getirmiyor, bu da beğenmemek sayılır mı?
Bu ayrı bir sorundur. Güzel görünmek ile iş getirmek farklı şeylerdir. Sitenin Google'da görünüp görünmediğine ve ziyaretçinin ne yaptığına bakmak gerekir.
Sonuç
Beğenmediğiniz bir siteyle yaşamak zorunda değilsiniz, ama öfkeyle karar vermek de gerekmez. Hoşnutsuzluğu maddelere çevirin, sözleşmenizi okuyun, sakin ve yazılı bir konuşma yapın. Sorun yüzeydeyse düzeltme, temeldeyse yeniden yapma kararı netleşir. Mevcut sitenizi birlikte inceleyip neyin düzeltileceğine, neyin yenilenmesi gerektiğine bakmak isterseniz web sitesi yenileme sayfamdan bana ulaşabilirsiniz.