Bir sabah telefonunuz çalıyor. Bir hasta randevu almak istiyor ama sitenize giremiyor. Ya da bir müşteri menüye bakmak istiyor, ekranda boş beyaz bir sayfa var. Siz de aynı sayfaya bakıp ne olduğunu anlamaya çalışıyorsunuz. Site birkaç saat sonra açılırsa sorun küçük kalır. Açılmazsa, o gün kaç kişinin sizi bulup vazgeçtiğini hiçbir zaman öğrenemezsiniz.
Çoğu işletme sahibi bu ihtimali ancak başına gelince düşünür. Oysa hazırlık basit bir şeye dayanır: sitenizin güncel bir kopyasının, sitenizden ayrı bir yerde durması. Bu yazıda yedeğin ne olduğunu, sitenin neden kaybolabileceğini ve işi yapan kişiye hangi soruları sormanız gerektiğini anlatıyorum. Teknik bir şey yapmanız gerekmiyor. Doğru soruyu sormanız yeterli.
Yedek tam olarak nedir?
Yedek, sitenizin bir kopyasıdır. Sayfalarınız, yazılarınız, fotoğraflarınız, iletişim formundan gelen mesajlar ve site ayarlarınız, hepsi tek bir pakette saklanır. Bu paket bozulursa ya da silinirse, kopyadan siteyi olduğu gibi geri getirmek mümkün olur.
Bunu, önemli belgelerinizin fotokopisini başka bir yerde saklamaya benzetebilirim. Ofisinizde su baskını olursa asıl belgeler gider ama fotokopi dolapta durur. Ancak fotokopi aynı çekmecedeyse su baskınında onunla birlikte gider. Yedekte de mesele budur: kopya, sitenin durduğu yerden ayrı bir yerde olmalıdır.
Sitenizin dosyalarının durduğu bilgisayara sunucu diyoruz. Hosting firmanız bu sunucuyu size kiralar. Yedek de en iyi ihtimalle bu sunucunun dışında, başka bir yerde saklanır.
Bir site nasıl kaybolabilir?
Sitelerin kaybolma sebepleri çoğu zaman dramatik değil, sıradandır. Müşterilerimde en sık gördüğüm durumlar şunlar:
- Hatalı güncelleme: Site yazılımı güncellenirken bir şey bozulur ve sayfa açılmaz hale gelir.
- Saldırı: Birisi sitenize izinsiz girer, içeriği değiştirir ya da siler.
- Hosting sorunu: Hosting firması teknik bir arıza yaşar, sunucusunu taşır ya da kapanır.
- Ödenmeyen fatura: Hosting ya da alan adı süresi dolar, kimse fark etmez. Bir süre sonra site askıya alınır.
- Yanlışlıkla silme: Sitede çalışan biri yanlış sayfayı, yanlış klasörü ya da bütün siteyi siler.
- Eski çalışanla yollar ayrılması: Siteyi kuran kişiyle iletişim kopar, giriş bilgileri ondadır.
Bu listedeki hiçbir madde "siteniz büyük olursa" başlığı altında değil. Tek kişilik bir muayenehanenin sitesi de aynı şekilde etkilenir.
Yedek yoksa işinize ne olur?
Yedeği olmayan site sıfırdan kurulur. Metinleri, fotoğrafları ve tasarımı yeniden hazırlamak haftalar sürebilir. Bu sürede siteniz yoktur ve Google'da da görünmezsiniz.
Eski sayfalar ve adresler yeniden kurulamazsa, Google'ın yıllar içinde sitenize duyduğu güven de zarar görür. Yedekten geri dönüş ise çoğu durumda aynı gün içinde, bazen birkaç saatte tamamlanır. Fark budur: bir tarafta kısa bir aksaklık, diğer tarafta haftalarca kayıp.
Bunun bir de görünmeyen maliyeti var. Site kapalıyken reklam verdiyseniz, tıklayan kişi boş sayfaya düşer ve reklam bütçeniz boşa gider. Kartvizitinizde ya da tabelanızda site adresi yazıyorsa, oraya bakan herkes sizi bulamaz. E-posta adresiniz de site adresine bağlıysa, gelen postalar da etkilenebilir. Yani sorun yalnızca "sitem görünmüyor" olarak kalmaz, işinizin genel akışına yayılır.
Sizin kontrol edebilecekleriniz
Bunları herhangi bir teknik bilgi olmadan kendiniz kontrol edebilirsiniz:
- Hosting firmanızın adını ve panel giriş bilgilerinizin sizde olup olmadığını öğrenin.
- Hosting ve alan adı faturalarının hangi tarihte, hangi karttan ödendiğini not edin. Kartın son kullanma tarihini takvime yazın.
- Sitenizin yönetim şifresinin yalnızca siteyi yapan kişide değil, sizde de kayıtlı olduğundan emin olun.
- Sitede en son ne zaman değişiklik yapıldığını sorun. Her büyük değişiklikten önce yedek alınması gerekir.
Hosting firmasına ya da siteyi yapan kişiye sorulacak sorular
Aşağıdaki beş soru, yedek konusunda sizi güvence altına alır. Cevabı net değilse, sorun var demektir.
| Soru | İyi cevap nasıl olur? |
|---|---|
| Yedek alınıyor mu? | "Evet, otomatik olarak alınıyor." |
| Ne sıklıkla? | En az haftalık. Sık güncellenen sitelerde günlük. |
| Nerede duruyor? | Sitenin durduğu sunucudan ayrı bir yerde. |
| Geri yükleme hiç denendi mi? | "Evet, şu tarihte denedik ve çalıştı." |
| Bir kopyası bende var mı? | "Evet, size de verebiliriz." |
Bu sorulardan en önemlisi dördüncüsüdür. Geri yüklenemeyen yedek, yedek değildir. Yıllarca sorunsuz alınıp da gerektiğinde açılmayan yedekler gördüm. Bu yüzden "yedek var" demek yetmez. "Denendi mi?" diye sorun.
Beşinci soru da bağımsızlığınız için önemli. Sitenizin bir kopyası sizde durursa, hosting firmasıyla ya da siteyi yapan kişiyle bir sorun yaşasanız bile işiniz elinizde kalır.
Uzmanın yapacakları
Bu kısım sizin değil, işi yapan kişinin görevi:
- Yedeklerin otomatik alınmasını kurmak, elle hatırlamaya bırakmamak.
- Yedeğin bir kopyasını sitenin durduğu sunucudan ayrı bir yerde saklamak.
- Belirli aralıklarla yedekten geri yüklemeyi denemek ve sonucu size bildirmek.
- Büyük bir güncellemeden ya da değişiklikten önce ayrıca yedek almak.
- Siteyle bir şey olursa kimi arayacağınızı ve ne kadar sürede dönüş yapılacağını yazılı olarak söylemek.
Bu işler genellikle birkaç saatlik kurulumla halledilir, sonrasında sistem kendi kendine çalışır. Süre, sitenizin büyüklüğüne ve hosting firmanıza göre değişir.
İyi bir uzman ayrıca "felaket planı" dediğimiz kısa bir yazılı not hazırlar. Not, site kapandığında kimin aranacağını, siteyi geri getirmenin yaklaşık ne kadar süreceğini ve o sürede müşterilere ne söyleneceğini içerir. Örneğin sosyal medya hesabınızda ya da telefon mesajınızda geçici bir duyuru hazır olması, kayıp hissini azaltır. Bu not bir sayfayı geçmez ama kriz anında çok işe yarar.
Sık sorulan sorular
Hosting firmam zaten yedek alıyor diyor, yeterli mi?
Tek başına yeterli değil. Hosting firmasının yedeği çoğu zaman sitenizle aynı yerde durur ve firmayla sorun yaşarsanız ona erişemeyebilirsiniz. Bir kopyanın sizde ya da ayrı bir yerde olması gerekir.
Yedek ne sıklıkla alınmalı?
Sitenizin ne kadar sık değiştiğine bağlıdır. Yılda birkaç kez güncellenen tanıtım sitesi için haftalık yedek çoğu zaman yeterlidir. Online sipariş ya da randevu alan sitelerde günlük yedek daha güvenlidir.
Yedek almak siteyi yavaşlatır mı?
İyi kurulmuş bir yedekleme sistemi ziyaretçilerin fark edeceği bir yavaşlığa yol açmaz. Yedekler genellikle gece, site sakin olduğu saatlerde alınır.
Yedek geri yüklenirse son yaptığım değişiklikler kaybolur mu?
Yedeğin alındığı tarihten sonraki değişiklikler kaybolabilir. Bu yüzden yedeğin sıklığı önemlidir. Örneğin günlük yedek varsa en fazla bir günlük değişiklik gider.
Sonraki adım
Siteniz açılmadığı gün hazırlık yapmak için çok geç olur. Bugün hosting firmanıza ya da siteyi yapan kişiye yukarıdaki beş soruyu sorun ve cevapları not edin. Eksik varsa birlikte tamamlayabiliriz. Yeni bir site yaptırmayı düşünüyorsanız, yedekleme baştan planın parçası olur. Ayrıntılar için web sitesi yaptırma sayfama bakabilirsiniz.