Siteniz yayında, sayfalarınız hazır, ama Google'da aradığınızda yoktur. Search Console'a girdiniz, bir rapor açtınız ve karşınıza "Tarandı, şu anda dizine eklenmiş değil" ya da "Keşfedildi, şu anda dizine eklenmedi" gibi bir uyarı çıktı. Büyük ihtimalle "sayfalarım dizine eklenmiyor" diye arama yaparak bu yazıya geldiniz. Rahat olun, bu çok yaygın bir durum ve çoğu zaman düzeltilebilir. Ben Ümit Kırkoç, İstanbul'da tek başıma çalışan bir web tasarımcı ve SEO danışmanıyım. Bu yazıda bu iki durumun ne anlama geldiğini, neden olduğunu, neyi kendinizin kontrol edebileceğini ve ne zaman bir uzmandan, örneğin SEO hizmeti veren birinden destek almanın mantıklı olduğunu sade bir dille anlatıyorum.
Önce temel bir terimi açayım. "Dizin", Google'ın aramalarda gösterebileceği sayfaların tutulduğu devasa listedir. Bir sayfa bu listeye girmediyse, kimse sizi adınızla arasa bile o sayfa sonuçlarda çıkmaz. "Dizine eklenmek" ise Google'ın sayfanızı okuyup bu listeye almasıdır. Dizine girmeyen sayfa, kapısı açık ama tabelası olmayan bir dükkân gibidir: içeride her şey hazırdır, fakat sokaktan geçen kimse varlığından haberdar olmaz.
"Keşfedildi" ve "Tarandı" aslında ne demek?
Bu iki ifade birbirine çok benzer göründüğü için sık karıştırılır, oysa Google'ın sürecinde farklı aşamaları anlatırlar. Doğru teşhisi koymak için ikisinin farkını bilmek gerekir, çünkü çözümleri de farklıdır.
Keşfedildi, şu anda dizine eklenmedi durumu, Google'ın sayfanızın adresini bildiği ama henüz ziyaret edip okumadığı anlamına gelir. Adres bir yerden, genellikle site haritanızdan ya da başka bir sayfadan öğrenilmiştir, fakat sıra gelmemiştir. Bu bir "randevu aldı ama gelmedi" durumudur. Google bazen sitenin sunucusunu yormamak için bekler, bazen de sitenin genel olarak ziyarete değer görünmediği kanaatine varır ve acele etmez.
Tarandı, şu anda dizine eklenmemiş durumu ise daha dikkat çekicidir. Google sayfanıza gelmiş, içeriği okumuş, ama listeye almamaya karar vermiştir. Yani kapıdan girdi, baktı, çıktı. Bu durum çoğunlukla "burada, listede zaten olan şeylerden farklı ya da daha faydalı bir şey göremedim" demenin teknik biçimidir. Yani sorun çoğu zaman bir arıza değil, bir değerlendirmedir.
Aşağıdaki tablo üç durumu yan yana koyuyor. Tabloyu bir kenara kaydedin; raporu her açtığınızda hangi satırda olduğunuzu buradan anlayabilirsiniz.
Tabloda görüldüğü gibi, "Keşfedildi" daha çok sıra ve güven meselesidir; "Tarandı" ise daha çok sayfanın kendisiyle ilgilidir. İkisinde de panik yapıp hemen sitenin tamamını değiştirmek yerine, önce kaç sayfanın hangi durumda olduğuna bakmak gerekir.
Google'ın bir sayfaya yolculuğu
Neden bazı sayfaların eksik kaldığını anlamak için Google'ın işleyişini kabaca bilmek yardımcı olur. Süreç dört basamaklı bir huni gibidir ve her basamakta bir kısım sayfa elenir.
Önce sayfa keşfedilir, yani adresi öğrenilir. Sonra taranır, yani Google'ın robotu sayfaya gelip içeriği okur. Ardından işlenir; yani sayfanın ne hakkında olduğu, hangi sayfaların kopyası olduğu, hangi dilde yazıldığı anlaşılır. En sonda dizine eklenip eklenmeyeceğine karar verilir. Bu karar, sayfanın faydalı, özgün ve erişilebilir olup olmadığına bağlıdır. Huninin her aşamasında sayfa kaybedebilirsiniz; bu yüzden "Keşfedildi" ile "Tarandı" aynı sorun değildir.
Bu durum işletmeniz için neden önemli?
Teknik bir ayrıntı gibi görünse de sonucu çok somuttur. Hizmet sayfanız dizinde değilse, "bahçe duvarı yaptırmak istiyorum" ya da "muhasebe hizmeti fiyatı" gibi arayan potansiyel müşteri size hiçbir zaman ulaşamaz. Reklama para harcıyor olsanız bile, organik tarafta o sayfadan gelecek kişiyi kaybedersiniz. Üstelik içeriğe emek ve zaman harcadıysanız, bu emeğin karşılığını almamış olursunuz.
Bir de şu ince nokta var: bazı sayfaların dizine girmemesi normaldir ve hatta istenir. Teşekkür sayfaları, sepet adımları, iç arama sonuçları, tekrar eden filtre adresleri dizine girmek zorunda değildir. Dolayısıyla raporda gördüğünüz her sayfanın dizinde olmasını beklemeyin. Asıl soru şudur: gelir getiren, müşterinin aradığı sayfalarınız dizinde mi?
En sık görülen nedenler
Dizine eklenmeme sorununun arkasında genellikle şu nedenlerden biri ya da birkaçı yatar. Bunları sıradan insanın anlayacağı biçimde sıralıyorum.
İçerik zayıf ya da başkasının kopyası gibi
Bir sayfa birkaç cümleden ibaretse, aynı metin başka sayfalarda da geçiyorsa ya da hazır üretici açıklamalarından kopyalanmışsa, Google bunu listeye almak için bir neden görmez. Özellikle e-ticarette yüzlerce ürünün aynı üretici metniyle durması, ya da hizmet sitelerinde her ilçe için sadece şehir adı değiştirilmiş aynı sayfanın çoğaltılması klasik bir örnektir. Bu, "Tarandı, şu anda dizine eklenmemiş" durumunun en yaygın sebebidir.
Sayfaya giden yol yok
Google bir sayfayı sitedeki başka sayfalardan verilen bağlantılar sayesinde bulur ve önemini de bu bağlantılardan tahmin eder. Hiçbir sayfadan bağlantı almayan, yalnızca site haritasında duran bir sayfa "öksüz sayfa" sayılır. Google böyle bir sayfaya ya geç gelir ya da gelmez; bu da "Keşfedildi" durumunda uzun süre beklemeye yol açar.
Siteniz yeni ya da güven vermiyor
Yeni açılmış bir site için Google'ın temkinli davranması doğaldır. Daha önce hiç görmediği, kimse tarafından anılmayan bir siteye bol miktarda zaman ayırmaz. Önce birkaç sayfayı dener, memnun kalırsa genişletir. Bu yüzden yeni sitelerde yüzlerce sayfayı bir anda yayınlamak çoğu zaman ters tepebilir.
Teknik engeller
Bazen sorun gerçekten bir ayardadır. Sayfada "noindex" denen, Google'a "beni listeye alma" diyen bir etiket kalmış olabilir. Robots dosyası taramayı engelliyor olabilir. Sayfanın "kanonik" adresi, yani asıl nüshası olarak başka bir adres gösterilmiş olabilir. Sunucu yavaş cevap veriyor ya da ara ara hata veriyor olabilir. Hazırlık sırasında kapatılan bir ayarın, site yayına girdikten sonra açılmaması şaşırtıcı derecede sık görülür.
Sayfa sayısı fazla, değer az
Bir site, yararlı sayfa sayısından kat kat fazla adres üretiyorsa (filtre kombinasyonları, etiket sayfaları, tarih arşivleri gibi), Google zamanını bu gereksiz adreslere harcar ve asıl önemli sayfalara sıra gelmez. Bu, özellikle e-ticaret ve haber sitelerinde görülür.
Yukarıdaki listede gördüklerinizden bir ya da ikisi sitenizde varsa, çözüm çoğu zaman orada başlar. Hepsini aynı anda düzeltmeye çalışmayın; hangisinin sayfalarınızın çoğunu etkilediğini bulmak daha doğru bir başlangıçtır.
Kendi sitenizde nereden başlamalısınız?
Teknik bilginiz olmasa bile ilk teşhisi kendiniz koyabilirsiniz. Bunun için ücretsiz Search Console hesabı yeterlidir. Hesabınız yoksa, kurulumunu bir uzman birkaç dakikada yapabilir. Sonrasında şu sırayla ilerleyin.
1. Hangi sayfa, hangi durumda?
Search Console'da "Sayfalar" raporunu açın. Dizine eklenmeyen sayfaların nedene göre gruplandığını göreceksiniz. Her grubu açıp içindeki adreslere bakın. Önemli bir hizmet sayfanız, ürün sayfanız ya da blog yazınız varsa bunları not alın. Önemsiz adresleri (sepet, giriş, filtre) şimdilik yok sayın.
2. Tek bir sayfayı inceleyin
Sorunlu bir sayfanın adresini üstteki arama kutusuna yapıştırın. "URL denetimi" aracı, Google'ın o sayfayı en son ne zaman ziyaret ettiğini, dizine eklenip eklenmediğini ve sebebini gösterir. Burada "noindex" ya da "başka bir sayfa kanonik seçildi" gibi bir açıklama varsa, sorun teknik demektir.
3. Sayfaya gerçek bir müşteri gözüyle bakın
Bu adım teknik değil, dürüstlük meselesidir. Sayfayı açın ve kendinize sorun: eğer bu hizmeti arıyor olsaydım, burada ihtiyacım olan her şeyi bulur muydum? Sayfa kısa mı, başka sayfalara çok mu benziyor, soruları cevaplıyor mu? Çoğu zaman cevap sizi rahatsız edecektir; ama bu işe yarar bir rahatsızlıktır.
Yukarıdaki adımlar teşhis içindir. Teşhisten sonra yapılacaklar, sorunun hangi gruba girdiğine göre değişir; şimdi iki varsayımsal örnek üzerinden bunu somutlaştırayım.
İki örnek senaryo
Aşağıdaki iki örnek tamamen varsayımsaldır; gerçek bir firma ya da kişiyle ilgisi yoktur. Amaç, aynı uyarının farklı nedenlerle ortaya çıkabildiğini göstermek.
Senaryo 1: Ev tekstili satan küçük bir e-ticaret sitesi
Varsayalım ki küçük bir ev tekstili mağazasının sitesinde yüzlerce adres var, ama Search Console'da büyük bölümü "Tarandı, şu anda dizine eklenmemiş" görünüyor. İncelendiğinde şu çıkıyor: ürün sayfalarının çoğunda yalnızca üreticiden gelen iki cümlelik açıklama var, renk ve beden seçenekleri ayrı adresler üretmiş, kategori sayfalarında ise hiç metin yok. Google bu sitede aynı şeyin yüzlerce kopyasını görüyor ve hepsini listeye almaya değer bulmuyor.
Mantıklı çözüm, tüm adreslere dokunmak değil, önce en çok satan ya da en çok aranan on beş yirmi ürünü ve ana kategorileri seçmektir. Bu sayfalara kendi cümleleriyle yazılmış açıklamalar, ölçü ve bakım bilgisi, sık sorulan sorular ve gerçek fotoğraflar eklenir. Renk ve beden varyasyonları tek bir ana adrese bağlanır. Kategori sayfalarına, müşterinin kararını kolaylaştıran kısa bir rehber eklenir. Bu işlem birkaç haftada Google'ın sayfaları yeniden değerlendirmesine zemin hazırlar; ancak sonucun ne zaman ve ne ölçüde geleceği konusunda söz vermek doğru olmaz.
Senaryo 2: Yeni açılmış bir hizmet sitesi
İkinci varsayımsal örnekte, bir tesisat firması yeni bir site açıyor ve ilk ay içinde otuza yakın blog yazısı ile ilçe sayfası yayınlıyor. Raporda sayfaların büyük kısmı "Keşfedildi, şu anda dizine eklenmedi" durumunda bekliyor. Bakıldığında, sitenin ana sayfasından bu yazılara hiçbir bağlantı verilmediği, yalnızca site haritasında oldukları, sunucunun da sayfaları yavaş açtığı görülüyor.
Burada acil olan yazı eklemek değil, düzen kurmaktır. Önemli hizmet sayfaları ana menüye ve ilgili yazılara bağlanır, yazılar birbirine anlamlı biçimde bağlanır, sunucu ve görseller hızlandırılır, ilçe sayfaları gerçekten o ilçeye özgü bilgilerle farklılaştırılır. Sonra yeni içerik, her seferinde birkaç sayfa olacak şekilde, düzenli aralıklarla eklenir. Yeni bir sitede sabır gerektiren bir süreç olduğunu da açıkça kabul etmek gerekir.
Karşılaştırmadan çıkan sonuç şu: aynı ekran, tamamen farklı iki hikâye anlatabilir. Bu yüzden "bütün sayfaları yeniden gönder" gibi tek tip tavsiyeler çoğu zaman işe yaramaz.
Her sayfa dizine girmeyi hak ediyor mu?
Burada çok önemli bir karar noktası var. Dizine eklenmeyen her sayfayı zorla eklemeye çalışmak yerine, önce o sayfanın var olma amacını sorgulamak gerekir.
Sayfa bir müşterinin gerçek bir sorusuna cevap veriyorsa, onu güçlendirmeye değer. Cevap vermiyorsa seçenekler üçtür: sayfayı başka bir sayfayla birleştirmek, bilerek dizin dışı bırakmak ya da kaldırmak. İlk bakışta bir sayfadan vazgeçmek zor gelebilir, fakat az sayıda güçlü sayfa, çok sayıda zayıf sayfadan her zaman iyidir. Zayıf sayfalar, sitenin genel kalitesine dair Google'ın izlenimini de aşağı çekebilir.
Adım adım çözüm süreci
Teşhisi koyduktan sonra benim genelde izlediğim sıra şöyledir. Siz de aynı mantıkla ilerleyebilirsiniz.
Önce teknik engelleri temizleyin
"noindex" etiketi, robots dosyasındaki engeller, yanlış kanonik adresler ve sunucu hataları ilk bakılacak yerlerdir. Bunlar düzeltilmeden içerik üzerinde çalışmak boşa emektir. Bir sayfanın dizine alınmasını engelleyen bir etiket varsa, ne kadar güzel yazarsanız yazın o sayfa listeye girmez.
Sonra sitenin yapısını düzeltin
Önemli sayfaların ana sayfadan ve menüden ulaşılabilir olması gerekir. Her sayfa, ilgili başka sayfalardan bağlantı almalıdır. Site haritası güncel olmalı ve yalnızca dizine girmesini istediğiniz adresleri içermelidir. Yönlendirme zincirleri, bozuk bağlantılar ve gereksiz kopya adresler temizlenmelidir.
Ardından sayfa içeriğini güçlendirin
Sayfalara, müşterinin sorularını gerçekten cevaplayan, kopya olmayan bir metin eklenir. Bunun anlamı uzun yazmak değildir; anlamı, o konuda size özgü bilgiyi vermektir: nasıl çalıştığınız, neye göre fiyat verdiğiniz, hangi sorularla karşılaştığınız, gerçek fotoğraflar, gerçek örnekler. Bunu başka bir sitenin yapamayacağı şekilde yapabildiğinizde, Google'ın sayfanızı listeye alması için bir neden oluşur.
Sonra Google'a haber verin
Önemli bir sayfayı düzelttiyseniz, URL denetimi aracındaki "Dizine eklenmesini iste" düğmesini kullanabilirsiniz. Bu düğme günlük bir sınıra bağlıdır ve sihirli bir değnek değildir; yalnızca Google'a sayfanın güncellendiğini hatırlatır. Aynı sayfa için defalarca istemek hızlandırmaz. Karar yine sayfanın kalitesine bağlıdır.
Son olarak bekleyin ve izleyin
Yeniden değerlendirme bazen günler, bazen haftalar sürer. Bu sırada sürekli değişiklik yapmak yerine, her düzeltmeden sonra bir süre bekleyin ve raporu takip edin.
Zaman çizelgesindeki süreler bir söz değil, genel bir akış tarifidir; her sitede farklı ilerler. Bir sitenin tekrar değerlendirilmesi, sitenin büyüklüğüne, güncelleme sıklığına ve genel güvenine göre değişir.
Dizine girmeye değer bir sayfa neye benzer?
Soyut anlatmak yerine, sorun yaşamayan bir hizmet sayfasının iskeletini göstereyim. Bu düzen her işletmeye birebir uymaz, ama mantığı hemen her sektörde geçerlidir: sayfa, ziyaretçinin soracağı soruları sırayla cevaplar.
Böyle bir sayfa, hem insana hem Google'a aynı şeyi söyler: burada yeterli ve özgün bilgi var. Başlık net, açıklama somut, fiyatın neye göre belirlendiği anlatılmış, sık sorulan sorular cevaplanmış ve iletişim yolu açık. Zayıf bir sayfa ise bunların çoğundan yoksundur.
Sık yapılan hatalar
Danışmanlık sürecinde aynı hataların tekrar tekrar karşıma çıktığını görüyorum. Bunları bilmek, zaman ve emek kaybetmenizi önler.
Hepsini birden göndermek. Yüzlerce adresi aynı anda indeksleme isteğiyle göndermek sorunu çözmez; kalite sorununu daha görünür bile kılabilir.
Yapay zekâyla toplu içerik üretmek. Aynı kalıpta, kimsenin sorusuna gerçekten cevap vermeyen yüzlerce metin, "Tarandı, şu anda dizine eklenmemiş" uyarısının sık nedenidir. Araç yardımcı olabilir, ama sayfaya özgün bilgiyi siz katmalısınız.
Şehir adı değiştirerek sayfa çoğaltmak. Aynı metni on ilçe için kopyalayıp sadece ilçe adını değiştirmek, Google'ın en kolay fark ettiği kalıplardan biridir.
noindex'i unutmak. Site hazırlanırken konan engellerin yayından sonra kaldırılmaması, tüm sitenin görünmemesine yol açabilir.
Sorunu teknik sanıp içeriğe bakmamak. Çoğu "Tarandı" vakasında çözüm bir kod satırı değil, daha iyi bir sayfadır.
Her şeyi bir anda değiştirmek. Hangi değişikliğin işe yaradığını anlayamazsınız ve geri dönmek zorlaşır.
Süreyi hiç beklememek. Yeni bir sitede ilk haftalarda birçok sayfanın beklemesi olağandır.
Listedeki hataların çoğu iyi niyetle yapılır; bu yüzden bunları fark etmek bir eksiklik değil, öğrenme sürecinin parçasıdır.
Kendiniz ne yapabilirsiniz, ne zaman uzman gerekir?
Search Console'a bakmak, önemli sayfaları belirlemek, metinleri özgünleştirmek, kısa sayfaları güçlendirmek ve iç bağlantı eklemek çoğu işletme sahibinin kendi başına yapabileceği işlerdir. Özellikle içerik tarafı, işinizi sizden daha iyi bilen kimse olmadığı için sizin elinizdedir.
Şu durumlarda ise uzman desteği mantıklıdır: teknik ayarlarda (robots, kanonik, yönlendirme, sunucu) bir şeylerin ters gittiğinden şüpheleniyorsanız; yüzlerce ya da binlerce adresli büyük bir siteniz varsa; platform değiştirdiğiniz için adresler karıştıysa; ya da haftalardır uğraşıp nedenini bulamıyorsanız. Böyle durumlarda dışarıdan bakan biri, sizin görmediğiniz örüntüyü birkaç saatte fark edebilir.
Bir uzmandan ne beklemelisiniz, bunu da netleştireyim. İyi bir uzman size sıra ya da dizine girme garantisi vermez, çünkü son karar Google'ındır. Verebileceği şey, sorunun nedenini açık biçimde ortaya koymak, öncelikli sayfaları belirlemek, neyi neden değiştirdiğini anlatmak ve sonuçları sizinle birlikte izlemektir. "Hepsini bir haftada dizine sokarım" diyen biri varsa dikkatli olun.
Maliyeti neyin belirlediği
Burada rakam vermiyorum, çünkü iş çok değişken. Ama maliyetin neye göre şekillendiğini söyleyebilirim. Birincisi sitenin büyüklüğüdür: kırk sayfalık bir siteyle on binlerce adresli bir mağaza aynı iş değildir. İkincisi sorunun türüdür: tek bir etiket hatasının düzeltilmesi ile yüzlerce zayıf sayfanın yeniden yazılması çok farklı emek gerektirir. Üçüncüsü içeriğin kimin tarafından hazırlanacağıdır; işletme bilgisini siz verirseniz süreç hızlanır. Dördüncüsü kullanılan altyapıdır: bazı platformlarda ayarlara erişmek kolayken bazılarında kısıtlıdır. Beşincisi de çalışmanın tek seferlik bir düzeltme mi, yoksa sürekli takip mi olduğudur. Net bir fiyat için sitenize bakmam gerekir; bu bakış sizi bir yükümlülük altına sokmaz.
Benimle çalışma şekli
Ben tek başıma çalışıyorum; yani sizinle konuşan kişi işi yapan kişidir. Genelde önce sitenize ve Search Console verinize bakıyorum, hangi sayfaların neden dizine girmediğini gruplayıp önceliği gelir getiren sayfalara veriyorum. Ardından neyi neden yapacağımı sade bir dille yazıyorum. Teknik ayar gerekiyorsa onu yapıyorum, içerik gerekiyorsa sizinle birlikte çalışıyorum. Süreç boyunca ne değiştiğini ve neyin henüz belli olmadığını açıkça söylüyorum. Sonucu garanti etmiyorum; ama dürüst bir teşhis, net bir yol haritası ve izlenebilir bir çalışma sunuyorum.
Bu listeyi ekranınızın yanında tutarak ilerlerseniz, uzmana gitmeden önce sorunun büyük kısmını daraltmış olursunuz; bu da hem zamanı hem maliyeti azaltır.
Sıkça Sorulan Sorular
"Tarandı, şu anda dizine eklenmemiş" bir ceza mı?
Hayır. Bu bir ceza değil, bir değerlendirme sonucudur. Google sayfayı görmüş ve şimdilik listeye almamıştır. Sayfa geliştirildiğinde ya da site güven kazandıkça durum değişebilir. Gerçek bir ceza ayrı bir uyarıyla, "Manuel işlemler" bölümünde bildirilir.
"Keşfedildi" durumunda ne kadar beklemeliyim?
Kesin bir süre veremem. Yeni bir sitede birkaç hafta olağan olabilir. Ancak aylardır aynı durumda bekleyen önemli sayfalar varsa, bu genellikle bir iç bağlantı, hız ya da genel kalite sorununa işaret eder ve beklemek yerine nedeni aramak gerekir.
"Dizine eklenmesini iste" düğmesine sürekli basmak işe yarar mı?
Hayır. Düğme, Google'a sayfanın hazır olduğunu bildirir ama kararı değiştirmez. Aynı sayfa için tekrar tekrar istemek sonucu hızlandırmaz. Önce sayfayı iyileştirin, sonra bir kez isteyin.
Site haritası göndermek yeterli mi?
Yeterli değil. Site haritası Google'a adresleri bildirir; yani "Keşfedildi" aşamasına yardım eder. Ama sayfanın taranması, işlenmesi ve listeye alınması için sitede iç bağlantılar ve yeterli içerik kalitesi de gerekir.
Sayfalarımın bir kısmının dizine girmemesi normal mi?
Evet. Sepet, giriş, teşekkür sayfası ve filtre adresleri gibi sayfaların dizinde olması beklenmez. Önemli olan, müşterinin arayacağı hizmet, ürün ve bilgi sayfalarının dizinde olmasıdır.
Yapay zekâyla yazılmış içerikler dizine girer mi?
Girebilir de girmeyebilir de. Belirleyici olan metnin nasıl üretildiği değil, okura gerçekten fayda sağlayıp sağlamadığıdır. Genel geçer, kalıp ve başka sitelerle aynı olan metinler, kim yazarsa yazsın sorun yaşar.
Dizine girdikten sonra sayfam ilk sayfada çıkar mı?
Hayır, bunlar ayrı konulardır. Dizine girmek yalnızca listede olmak demektir; sıralama ise içerik kalitesi, rekabet ve birçok başka etkene bağlıdır. Hiçbir uzman sıra garantisi veremez.
Tüm bu işi kendim halledemez miyim?
Birçok kısmını yapabilirsiniz; özellikle içerik özgünleştirme ve iç bağlantı sizin elinizdedir. Teknik ayarlarda şüpheniz varsa ya da haftalardır sonuç alamıyorsanız, kısa bir uzman incelemesi çoğu zaman uzun denemelerden daha ucuza gelir.
Sayfalarınızın neden dizine girmediğini birlikte netleştirmek isterseniz, SEO hizmeti sayfamdan bana ulaşabilirsiniz; sitenize bakıp sorunun hangi gruba girdiğini ve nereden başlanacağını açıkça anlatırım.